2010’lu yıllarda San Francisco’da kurulan yapay zeka tabanlı bir şirket olan OpenAI, son birkaç yıldaki üretkenliğiyle hayatlarımıza damga vurmaya devam ediyor. Elon Musk’ın da kurucu ortaklarından olduğu bu şirketin farklı amaçlara hizmet eden birçok çalışması mevcut. OpenAI, yapay zeka teknolojilerini yeniden şekillendiren yenilikçi ürünleriyle, hem endüstrilerdeki devrimci değişimlere hem de günlük yaşamımıza önemli katkılarda bulunuyor.

Peki siz geleceğe damga vuracağı öngörülen bu ürünler konusunda ne kadar bilgi sahibisiniz? Her geçen yıl bir öncekinin üstüne koyarak ilerleyen Open AI’a ait ürünlerden hangisini duydunuz? 

Kendisine verilen metin komutlarından statik görseller yaratan Dall-E mi? Kod yazma konusunda taşları yerinden oynatacak OpenAI Codex mi? Yoksa metinlerimize eşsiz cevaplar verip bize modern Güzin Ablalık yapan ChatGPT mi? 

Hiçbirini duymamış olmanız da olası ancak en azından birini bir kere de olsa denemenizi öneriyorum. (Çoğunun deneme sürümü mevcut) Böylece teknolojinin bu kadar kısa zamanda ne kadar şaşırtıcı ve faydalı hale geldiğini keşfedeceksiniz. Ancak bugünkü konumuz ne Dall-E, ne ChatGPT ne de OpenAI Codex… Peki bugünkü konumuz ne? diye SORAbilirsiniz.

Bugün üzerinde konuşmak istediğim ürün, geçtiğimiz günlerde izlediğim bir videoda gördüğüm AI destekli video oluşturucu SORA. Tamamen tesadüfen keşfetime düşen videoda gördüklerim beni çok şaşırttı. Sebebi ise basit: SORA, sadece yazı yazarak akıl almayacak derecede gerçekçi videolar yaratmaya sağlayan bir yapay zeka aracı.

Videoyu izledikten sonra aklıma gelen sorular: Sunum hazırlarken, kısa sürede oluşturup içine ekleyeceğim eğlenceli kısa videoları oluşturabilmek nasıl olurdu? Ya da evimde otururken aklımda oluşturduğunuz bir film fikrini sadece birkaç cümlelik girdilerle video haline getirme fikri sizi heyecanlandırmaz mı? Alternatif bir Yüzüklerin Efendisi filmi çekmek şahsen beni çok heyecanlandırıyor. SORA tüm bunları yapabilir mi? Peki SORA tam olarak nedir? Neler yapabiliyor? Gelin bu kısımlara beraber bakalım. 

SORA neler vaadediyor?

Yapay zekanın geldiği ama asla durmayacağı en güncel nokta olan SORA bize ne vadediyor?  İlk olarak geçtiğimiz senenin Şubat ayında tanıtılan SORA’nın ismi Japonca “Gökyüzü” anlamına geliyor. İngilizce’deki “Sky is the limit” yani “Sınırsızlık” anlamıyla bağdaşlaşıyor. Yaratıcılıkla özdeşleşen bir araç için oldukça anlamlı bir isim.

En basit haliyle OpenAI bu toolu bize yazı yazarak video üretmemizi sağlayacak şekilde tasarlamış. Tanıtım videolarını incelediğimde ilk dikkatimi çeken şey gösterdikleri videoların gerçekten ayrılamayacak kadar detaylı gözüktüğü oldu.Videoların hepsi elbette böyle değil çünkü yazdığınız komut ve video türüne göre oluşturulan görüntü değişebiliyor. Ancak kesin olan bir şey var ki karşımıza çıkan şey tek kelimeyle şaşırtıcı.

Yapay zeka destekli her üründe olduğu gibi şu anda SORA’nın bazı zayıflıkları olsa da sunduğu sonuçları profesyonel olarak hazırlanmış bir videoyla ayırt etmek çok zor görünüyor. 

Bu arada yazılan metinleri videoya çevirmek dedik ancak SORA’ya görsel de yükleyebiliyorsunuz. Nasıl ki Stable Diffusion’a görsel yüklendiğinde benzer çizimler üretebiliyorsa SORA da bunu videolu olarak yapabiliyor. Yani text-to-video yanında image-to-video özelliği de mevcut.

OpenAI, SORA’nın dil kavrayışının çok derin olduğunu, bundan dolayı canlı duyguları ifade edebilen ilgi çekici karakterler üretme konusunda çok başarılı olduğunun altını çiziyor. OpenAI’a göre Sora’nın arkasındaki teknoloji, DALL-E 3’ün teknolojisinin bir uyarlaması. Çalışma mantığı ise arama motorlarıyla neredeyse aynı. Bu noktada yapay zekaya sunulacak olan örneklemin çeşitliliği oldukça mühim. Teknik tabirle ise Diffusion Transformer adı verilen bir modelle çalışıyor. Yani yapay zeka üretim yapmadan önce verdiğiniz komutla ilgili daha önce gördüğü sonuçlara göre gerçeğe en yakın sunumlar yapabiliyor. (Fizik kuralları konusunda o kadar iyi olmadığının da altını çizelim) Daha önce gördüğü videoları küçük parçalara bölüyor ve daha sonradan işleyebilmesi için komuta göre bir araya getiriyor.

OpenAI, modeli halk arasında erişilebilir videolar ve lisanslı telifli videolarla eğittiğini belirtse de videoların sayısı veya tam kaynağı açıklanmadı. Bazı noktalarda ise yazılım kendiliğinden öğrenimle 3 boyutlu düşünerek kamera hareketiyle beraber nesneler veya insanların nasıl görünebileceğini kendisi öğrenmiş. Örneğin: Okyanus’taki bir gemiyle beraber yüzen bir balinanın videosunu oluşturacaksınız. SORA, bir balinanın yüzgeçlerini nasıl kullandığı ve okyanustaki ortalama bir gemi ile ebat farkı konusunda kendisine öğretilmiş verilerden hareketle size bir sonuç çıkarıyor. Geminin hareketiyle balinanın yüzerkenki hareketlerini doğru tahmin edebiliyor. Ancak komutlarımızdaki karmaşıklık dolayısıyla istediğimizi net olarak verme konusunda henüz mükemmel durumda değil. Kadrajdaki ana karakteri çoğu zaman gerçeğe yakın yansıtsa da arka planda hareket halindeki dünyayı yaratma da hala bazı eksiklikleri var. Bu da bizi sınırlarının ne olduğu konusuna getiriyor.

Kapasite ve Yetenek 

SORA’nın yapabileceklerini düşünürken en az benim kadar heyecanlandığınızı düşünüyorum. Sonuçta yapay zekanın insan hayatını bu kadar kolaylaştırdığı bir çağda bu tür teknolojilerin bize neler katacağı çok farklı şeyler hayal ettiriyor. 

Video içeriği üretmek isteyenlerin karmaşık sahneler tasarlamak için başvurabileceği oldukça faydalı olabilecek bu araç; birden fazla karakter, farklı hareket türleri ve ayrıntılı arka plan detayları gibi unsurları, basit metin komutlarından oluşturabiliyor.

SORA’nın bize çok şey hayal ettirdiği açık ancak emekleme dönemindeki her yenilik gibi onun da bazı sınırları mevcut. Tahmin edebileceğiniz gibi kendisiyle sınırsız uzunlukta videolar üretemiyorsunuz ancak 1 dakikaya kadar üretebildiği HD videoları birleştirerek anlamlı bir bütün oluşturacak şekilde film bile çekebilirsiniz. 

Kendisi ayrıca mevcut videolarda yer alan eksik kareleri doldurabiliyor ve birden fazla videoyu bir araya getirebiliyor. Aynı zamanda sonsuz döngüde video üretme yeteneğine de sahip. Yani başı ve sonu birbiriyle kusursuz biçimde eşleşen bir video oluşturarak döngü yaratabiliyor. Henüz film uzunluğunda bir çalışmasını görmesem de bu tür yapımların da yakın zamanda görücüye çıkacağını düşünüyorum. 

Open AI geçtiğimiz senenin başlarında tasarımcılar ve film yapımcılarından oluşan bir test grubuna sunulduğunda bile ortaya oldukça görkemli çalışmalar çıkmıştı. Hepsinin kullanımdan sonraki ortak fikrinde maddi ve teknik kısıtlamalardan dolayı üretemedikleri detayları SORA vasıtasıyla üretebilecek olmanın heyecanı vardı. Bu detay bile elimizdeki aracın ne denli üst düzey olduğunu gösteriyor.  

SORA AI ile İçerik Üretiminde Neler Değişecek?

OpenAI’ın diğer bir ürünü olan Dall-E’nin başındaki isim olan Aditya Ramesh aynı zamanda SORA ekibinin de yöneticilerinden. SORA’yı oluşturan ekip gelecekte yapay zeka ile üretilen videoların gerçek videolardan ayırt edilemez hale gelmesinin mümkün olabileceğine inanıyor. Sahte AI videolarını engellemek amacıyla, OpenAI, Sora için OpenAI’nin DALL-E için tanıtılan sınıflandırıcıyı uyarlamayı planlıyor. Ekibin lideri Aditya Ramesh, bu sınıflandırıcının, bir görüntünün DALL-E 3 ile mi yoksa başka bir yöntemle mi oluşturulduğunu güvenilir bir şekilde tespit edebileceğini belirtiyor.

İşini kaybetme olaslığı olanlar için büyük bir kaygı olsa da film sektöründe çalışan çoğu kişi de SORA’nın olumlu tarafını düşünüyor. Özellikle basit komutlardan gerçekçi videolar oluşturma yeteneği, profesyonel kameramanlar, film yapımcıları ve pazarlamacılar arasında büyük bir heyecan yaratmış durumda. Bağımsız çalışan ve limitli bütçesi olan yönetmen adayları için de kendi film senaryolarını yazıp birkaç saat içinde izleyebilmelerine olanak tanıyabilir. 

Aşağıda paylaştığım örnek video ile “montaj bu” demenin en üst seviyesini yaşayacağımız bir çağa giriyoruz diyebiliriz. Montaj olan videolarda görülen vücut orantısızlığı, ten rengi uyumsuzluğu gibi durumlardan anlayabildiğimiz durum artık çok daha uyumlu bir noktaya evrilmiş olacak.

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Josephine Miller (@josephinemiller)'in paylaştığı bir gönderi

Bunun yanında SORA, beyaz perdenin ikonik hala gelmiş ancak aramızdan ayrılan aktör/aktrisleri son derece gerçekçi şekilde yeniden görmemizi sağlayabilir. Bu durum bazı filmlerde VFX artistlerin eforlarıyla hallediliyor olsa da herhangi bir insan müdahalesi olmadan yapılacak olması ayrıca heyecan veriyor. Fast Furious’un 2013 yılında vefat eden aktörü Paul Walker’ın Weta Digital’in katkılarıyla kardeşinin yüzü ve vücut dublörüyle yeniden hayat bulmasını unutmadık…

SORA ile ilgili yorumlardan bir tanesi de eski Dreamwork Animation’un eski CEO’su Jeffery Katzenger’den geldi. Singapur’daki Bloomberg Yeni Ekonomi Forumu’nda konuşan eski CEO: “Eski güzel günlerde, bir animasyon filmi yaptığımda, 500 sanatçının 5 yılını alıyordu. Şimdi bunun %10’unu alacağını düşünüyorum. Üç yıl sonra bunun %10’unu alacağını sanmıyorum.” derken SORA’ya da selam çaktı. Katzenberg, bunun doğal bir ilerleme olduğunu düşünüyor: “Biz, kalemden fırçaya, matbaanın icadından sabit kameraya, film kamerasına geçtik. Bu araçlar yaratıcılığı ve tüm hikaye anlatımını olağanüstü şekillerde genişletti.”

Zaman içindeki gelişimiyle beraber Sora ile bir video oluşturmanın süresi, birkaç faktöre bağlı olarak değişse de verimliliği mutlaka artacaktır. Araştırmacılara göre bu süreç genellikle bir fincan kahve yapacak kadar uzun sürebilir. Harika değil mi?

Peki OpenAI’ın, gerçekliği modellemenin ilk adımı olarak gördüğü Sora’nın hiç eksisi yok mu? Elbette var. Bazı noktalar tam eksi sayılmasa da birçok kişi tarafından soru işaretleri barındırdığı da açık. 

Eksileri

SORA’nın hayal ettirdikleri heyecanlandırsa da her teknoloji gibi kendisinin de eksileri mevcut. Geliştirmeyle beraber daha iyi duruma geleceği öngörülen özelliklerin yanında bazı endişelerden de burada bahsedeceğim. 

Öncelikle şunu iyi anlamak gerekiyor ki kendisi sizin ona prompt ettiğiniz (yapay zekaya belirli bir görev için verilen talimat, yazı) görevi tamamlamaya çalışırken her isteğinizi harfiyen gerçekleştiremeyebiliyor. Özellikle kompleks sahnelerin fiziğini simüle etmekte zorlanabilir diyorlar, örnek olarak bir kişi kurabiyeden ısırık alsa bile sonrasında kurabiyede ısırık izi olmayabilir. Şu an emekleme döneminde olduğu için sağ ve sol gibi yönleri karıştırabiliyor.  Bir sahnenin fiziksel yönlerini veya olayların zaman içindeki ilerleyişini doğru bir şekilde simüle etme yeteneği biraz “belirsiz” olabilir diye de not düşülmüş. Stable Diffusion kullandığımda karşıma çıkan statik oluşumlarda bile bu tür sıkıntılar yaşayabiliyorken videolarda da yaşanması bana oldukça normal geldi.

Bir diğer konu ise tahmin edebileceğiniz gibi +18 içerik. Open AI açıklamalarında Sora’nın genel kullanıma sunulmadan önce zararlı veya uygunsuz içerik üretmediğinden emin olunmak için test edildiği de belirtti. Model, en yararlı olacak şekilde nasıl geliştirilebileceği konusunda geri bildirim almak amacıyla ilk önce sadece görsel sanatçılar, tasarımcılar ve film yapımcılarından oluşan küçük bir grubun erişimine sunuldu. Kötü niyetli kullanıcılar için her geçen gün daha da katı kurallar uygulanacağı da garanti edilmiş durumda. Tabi bu ne kadar etkili olacak soru işareti içeriyor. 

Diğer bir konu ise sessizlik.SORA’nın kapasitesinden bahsederken birden fazla temada gerçeğe yakın çalışmalar yapabileceğinden bahsetmiştik.“Gerçek dünya”, “çizgi film” ve “CGI” tarzı videolar oluşturma kapasitesine şimdiden sahip olsa da bu videolar henüz ses içermiyor. Bu konu elbette ayrı bir yapay zeka konusu. AI tabanlı ses oluşturma tamamen farklı bir konu. OpenAI çalışanları videoyla beraber ses üretimi konusunda bir çözüm bulacaklardır ancak bunun da hatırı sayılır bir süre alacağı kesin. 

Yazının önceki bölümlerinde bahsetmiş olsak da karmaşık simülasyon konusunda SORA’nın harikalar yaratmadığını bir kez daha vurgulamamız gerekiyor. OpenAI üreticileri, Sora’nın bazı karmaşık fiziği simüle etme, nedenselliği anlama ve sağ ile sol arasındaki farkı ayırt etme konularında zorluk yaşadığını kabul ediyor. OpenAI ayrıca, şirketin mevcut güvenlik uygulamalarına uygun olarak, Sora’nın cinsel, şiddet içeren, nefret dolu ya da ünlü imajlarına dair metin istemlerini ve mevcut fikri mülkiyet içeren içerikleri kısıtlayacağını belirtti.

Yakın Gelecek

SORA ve benzeri teknolojilerin ilerlemesiyle birlikte, ses mühendisleri, seslendirmenler, konsept sanatçılar, görsel efekt uzmanları ve diğer post-prodüksiyon pozisyonlarının giderek yapay zeka araçlarıyla değiştirilebilir olması muhtemel görünüyor. Geçen senenin başında yapılan bir araştırma, Hollywood’daki 300 lideri inceleyerek önümüzdeki üç yıl içinde 204.000’den fazla pozisyonun yapay zeka tarafından olumsuz şekilde etkilenebileceğini öngördü. Bu tabi ki olası bir sonuç ancak şunu da unutmamak gerekir ki her ne kadar benzer işlerle ilgilenen kişileri işsizlik korkusu sarsa da bu tür teknolojileri kullanmayı bilen uzmanlar için de farklı iş alanı fırsatları yaratacaktır.

Olumlu yönlerden biri de, AI odaklı bu tür araçların yaratıcılığı daha da arttırarak çok daha verimli işlere imza atması. Bütçesi kısıtlı ancak yaratıcı fikirleriyle ön plana çıkmak isteyen kişilerin bu yeteneğini tatmin edici işler oluşturmasında büyük rol oynayabilir. 

Herkesin heyecanını bir kenara koyarsak, video prodüksiyonu ve pazarlamanın büyük bir değişimin eşiğinde olduğunu söyleyebiliriz. Kabul etmek gerekiyor ki beğenilse de beğenilmese de tüm endüstrilerdeki yaratıcılar AI’ye uyum sağlamayı ve onu bir tehdit yerine bir optimizasyon aracı olarak kabul etmeyi öğrenmek zorunda kalacaklar.

Geçen senenin başında Open AI, model üzerinde karşıt testler yapmak amacıyla kullanımı küçük bir deneme grubuna sınırlı erişim vermişti. Sınırlı erişim verilen kişiler SORA’nın farklı alanlarda faydalılığını değerlendirmek için video yapımcıları ve sanatçılar gibi profesyonellerden seçilmişti. 9 Aralık 2024 itibarıyla, OpenAI Sora’yı tüm ChatGPT Pro ve ChatGPT Plus kullanıcılarına sundu. (Linke tıklayarak SORA’yı deneyimleyebilirsiniz) Arayüzündeki gibi keşfet kısmında diğer kullanıcıların hangi komutla nasıl videolar ürettiğini görebileceğiniz bir keşfet kısmı da mevcut.

ChatGPTpro ve ChatGPTplus kullanıcıları için farklı modeller olmasa da plus kullanıcıları aylık 50 priority video üretebiliyorken  (5 saniye sınırı ve 720p sınırı ile), pro kullanıcıları ise aylık 500 priority video üretebiliyor. (20 saniye ve 1080p sınırı ile). aynı zamanda pro kullanıcıları watermark olmadan videoları indirebiliyor ve sınırsız sayıda relaxed video üretebiliyor.

Yazımın sonuna gelirken, Sora’nın AI konusunda devrim yaratabilecek büyük bir potansiyele sahip olduğu konusunda aynı fikirdeyiz diye düşünüyorum. SORA bu gidişle yakın gelecekte video prodüksiyonundan pazarlamaya kadar birçok alanda maliyetleri düşürerek yenilikçi içeriklerin üretimini mümkün kılacak. Ancak OpenAI’ın bu tür güçlü araçların beraberinde getirdiği etik ve güvenlik sorunlarını da çözmesi gerekecek. Sora’nın geleceği, yalnızca teknoloji geliştikçe nasıl evrileceğine değil, aynı zamanda onu doğru ve sorumlu bir şekilde kullanmanın yollarıyla da alakalı olacak.Yapay zekanın insan yaratıcılığıyla birleşerek daha önce hayal bile edilemeyen yeni işlere imza atacağı bir döneme girdik bile. Bu noktada yeniliklere geç kalmayıp çağa ayak uyduranlar şüphesiz çok daha avantajlı olacaktır.

Bir sonraki yazıya dek, hoşçakalın…

SORA: Bir Yapay Zeka Macerası
Mert Altuntaş

Nedir bu Podcast?

Çevremizde şu aralar sıklıkla duyduğumuz “Şunun podcastini dinledin mi?” “Geçen X’in Podcastini indirdim tavsiye ederim” gibi diyaloglarda adı geçen podcast nedir diye hiç merak ettiniz mi? Aslında çok uzun zamandır var olan podcastler son dönemlerdeki evde vakit geçirmenin artmasıyla daha da popüler bir hale geldi. Kimilerinin uzun zamandır aşina olduğu kimilerinin ise yeni yeni alıştığı bu medya kanalı, hem dinleyici hem de reklamverenler tarafından hiç olmadığı kadar popüler durumda. Peki nedir bu podcast? Podcasti en basit tanımıyla bilgisayar & akıllı cihazlara internet üzerinden indirebileceğiniz, seri halinde oluşturulan sesli içerikler olarak tanımlayabiliriz. Podcastin ne demek olduğunu öğrendiğimize göre asıl konumuz olan tüketici ve marka açısından nasıl bir değer oluşturduğu konusuna göz atabiliriz:

Podcast Araştırmaları

Podcastlerin geniş kitlelere ulaşırken aynı zamanda ne denli önemli bir kanal olduğuna dair birkaç araştırma mevcut. Sadece bu araştırmalara bakarak bile sesli dijital medyanın gücü hakkında fikir sahibi olabiliyoruz:

Apple Statistics’e göre 500.000’den fazla aktif podcast var ve bu podcastlere ait 18.5 milyona aşkın bölüm mevcut. Bu çeşitlilik elbette içerik kirliliğini de beraberinde getiriyor. Bu noktada hem reklamveren hem de dinleyici olarak seçeceğiniz podcasti iyi analiz etmeniz gerekiyor.

Erişimin yanında hatırlanabilirlik açısından da Podcastlerin başarılı bir grafik çizdiğini söyleyebiliriz. BBC markalı içerik departmanı StoryWorks’ün hayata geçirdiği araştırmada da bu durumu destekleyen bir çalışma yapılmış. Senelik 100bin dolar ya da daha fazla gelire sahip 263 kişiyle yapılan bu deneyde (Bu araştırma için New York, Melbourne, Münih ve Singapur pazarlarında reklamlardan kaçındıklarını söyleyen 263 düzenli podcast dinleyicisi ve finans meraklısı belirlendi) denekler, 30 dakikalık “Para Hareketi” adlı markalı bir finans podcast’ini dinliyor. Bu sırada deneklerin televizyona kıyasla duygusal tepkileri, bilişsel etkileşimleri ve marka hafızasını tespit etmek için beyin aktiviteleri ölçülüyor. Günlük hayatta reklamlardan kaçındıklarını söyleyen bu kişilerin %22’sinin, televizyon reklamlarına kıyasla bir podcast içerisinde söz edilen markaları daha büyük oranda hatırladığı görülüyor. Bu da işitsel reklamların görselden hiç de geri kalmadığı hatta bazı mecralarda daha etkili olduğunun göstergesi.

BBC’nin yaptığı diğer bir araştırmada ise podcast dinleyicilerinin yaklaşık olarak %94’ünün, ev işleri yapmak, araba kullanmak, egzersiz yapmak ve getir götür işleri yapmak gibi başka şeyler yaparken podcast’lere konsantre olduklarını keşfediliyor.

Tüm bunlar gösteriyor ki podcastler gerek erişim gerek hatırlanabilirlik anlamında tüketici üzerinde olumlu bir profil çiziyor. Bu noktada biraz daha detaya inip podcastin efektif kullanımı ve içindeki modellere yoğunlaşmakta fayda var.

Tüketici Gözünden Podcast & Podcast Reklam Modelleri

Bridge Ratings tarafından yürütülen “Podcasting Audit Study”e göre 2020 yılıda reklaverenlerin podcast reklamcılığını 500 milyon dolar harcaması bekleniyor. Reklamverenlerin iştahını kabartacak bu konuda aksiyona geçmeden önce atacağı adımlar büyük önem arz ediyor.

Reklamverenlerin Podcast’i kullanarak yüksek ROI’ler elde etmesi için iki ana dikkat noktasının altı çizilyor:

1- Markanızı destekleyebilecek ve etkileşeme yol açabilecek bir podcast kanalı

2- Hedef kitlenizi oluşturabileceğiniz uygun maliyetli bir Pazarlama stratejisi

Her ne kadar “Dijital” bir dünyanın içinde bulunan içerikler olsalar da Podcast üzerinden yapılabilecek reklam stratejileri geniş seçenekler barındırmıyor. Çünkü bildiğiniz gibi Podcastler işitsel duyulara yoğunlaşan içerikler. Bu noktada dijitalin görsel dünyasından hareketle bol çeşitli reklam modeli yelpazesinin Podcast üzerinden gerçekleşmediğini belirtmek gerekiyor. Ancak bu demek değil ki Podcast üzerinden reklam vermek isteyen marka için seçenekler çok dar.

Seçeneklere göz attığımızda en basit ve popüler olan model Sunar/Sundu modeli. Program sunucusu hostun içeriğe başlamadan önce ve programı kapatırken markanın ismine yer verip “…’nin Sunduğu ..’ye Başlıyoruz” demesi şeklinde ilerleyen bir model. Burada kanalla markanın uyumu önemli bir dikkat noktası. Bir diğer dikkat noktası ise sponsorluğun devamlılığı. Tek programlık bir sunar-sundu sponsorluğu markanızın bilinirliğine çok fazla katkı sağlamayacaktır bu yüzden bu modeli orta & uzun vadeli düşünmek gerekir.

Sunar & Sundu’dan sonra en çok tercih edilen diğer bir reklam modeli ise Native Advertorial. Kanal seçiminin yine önemli olduğu bu modelde program akışı esnasında ortalama 2 dk’lık süre boyunca markanın ürün & hizmeti tanıtılıyor. Kimi zaman bu tanıtımların reklam olduğu net bir şekilde verilirken bazen de programın yapısını uygun şekilde native bir entegrasyonla anlamlı bir akış oluşturacak şekilde ilerleniyor. Native advertorial için en uygun zamanın dinleyicinin de dikkatini en çok verdiği zaman dilimi olan programın ortasına yakın bir yerlerde olduğu tavsiye ediliyor.

Operasyonel anlamda diğerlerine göre daha zor olan ancak program içerisinde markanın varlığını daha fazla hissedebileceğimiz Orjinal İçerik modelinde ise markaya bağlı bir podcast üzerinden bir dizi içerik üretilmesiyle oluşturulan kurgular üzerinden ilerleniyor. Bu projede hostun belirlenmesinden programın temasına kadar herşey markanın sorumluluğunda. Sonrasında belirlenen içerik takvimine göre kanal oluşturuluyor ve konuklar kararlaştırılıyor. Daha önce de belirttiğim gibi operasyonel anlamda herşey 0’dan oluşturulduğu için zor bir kurgu ancak markanın varlığı diğerlerine göre daha fazla hissediliyor.

Sunar-sundu ve Native advertoriala çok benzeyen ve benzer amaçlarla kullanılabilen modeller de var. Audio Spots adıyla bilinen 15 saniyelik Preroll & Postroll ve 30 saniyelik Midroll olarak tanıtılan bu modeller üzerinden de markanın mesajı tüketiciye aktarılıyor. Genellikle yurtdışında popüler olan Audio spots ülkemizde sınırlı sayıda marka tarafından kullanılıyor.

Görüldüğü gibi model bakımından bol seçenekler sunmasa da araştırmalar podcast üzerinden yapılan iletişimlerin fiyat/performans oranının hayli yüksek olduğunu gösteriyor. Peki bu performans nasıl ölçülüyor?

Podcast Performansı nasıl ölçülür?

Podcast özelinde yapılan iletişimlerin performans takibi için markaların izlediği bazı yöntemler:

İndirim Kodları:

Podcast’lerle işbirliği yapan markaların son günlerde sıklıkla kullandığı yöntemlerden biri de gerçek zamanlı indirim kodu kullanımı. “Dinleyicilerimiz … tarihine kadar … koduyla …. sitesinden yapacağı alışveriş için %15 indirim kodu veriyoruz” gibi aksiyona yönelik kullanımlar mevcut. Buradaki indirim oranının sadece o program özelinde ve belirli bir ürün ve tarih için verilmesi, doğrudan satış ve performansı ölçmede faydalı bir yöntem olabilir. Ancak bir dezavantaj var ki o da podcast listelerinin yayınlandıkları tarihten çok sonra dinlenmiş olma ihitmalleri. X bir kullanıcı aylar öncesinin podcastini dinlerken karşısına çıkan bu tür bir offerdan faydalanamayacaktır. Bu noktada popüler ve dinleyicileri tarafından yayınlandığı tarihte indirilen podcastlerin seçilmesi önem arz ediyor.

Alışveriş Sayfası Anketleri: 

Doğrudan performansı ölçebilecek etkili bir yöntem olan Check-Out Surveys pek popüler olmasa da yurtdışında sıklıkla kullanılan bir model. Sadece podcast özelinde değil geleneksel alışveriş sürecinde de markaların tüketicilere anket soruları sorduğunu biliyoruz. Buradaki modelde de benzer kurguyla markanın alışveriş sonrasında kullanıcıya teşekkürler sayfası üzerinden sorulan bir anket sorusuyla ilerlenebiliyor. Kullanıcı check-out sayfasında işlemi gerçekleştirdiğinde ona ucunda havuç olan “Ürünümüzü nereden duydunuz?” tarzı küçük bir anket sorusu soruluyor. Seçenekler arasında podcast şıkkı da oluyor. Böylece kullanıcının ürünü almaya ilk nereden karar verdiği ölçülebiliyor.

Özel URL’lere Yönlendirme:

Bu da bir önceki yönteme benzeyen ve güncellik konusunda soru işareti oluşturabilecek bir strateji. URL’e yönlendirme adından da anlaşılabileceği gibi program akışında hostun reklamı okuduktan sonra dinleyicileri bir site/micrositeye yönlendirmesine dayanıyor. Site güncelliğini korudukça erişim ve trafik anlamında bu modelin katkısı olacaktır. Ancak anlık trafik takibi konusunda dinleyicilerin podcasti indirme zamanına göre değişkenlik göstereceğinden çok tercih edilmeyen bir reklam modelidir. 

Reklam Modellerini gördük, performans takip yöntemlerini öğrendik. Sırada podcast iletişimlerimizi nasıl daha etkili şekilde yürütebiliriz konusu var.

Etkili Podcast İletişimleri İçin Öneriler

Podcastlerin potansiyel müşterileri yakalamak için etkin bir yol olduğundan bahsettik. Ancak şunu da unutmamak gerekiyor ki bu yöntemle etkili bir iletişim elde etmek hiç de sanıldığı kadar kolay değil. Hatırı sayılır bütçeler isteyen Podcast işine girmeden önce aşağıdaki konuları iyi anlamak gerekiyor:

1. Programın Ortasına Yoğunlaşın
   Reklam çıkılacak içeriklerin (Native advertorial & Audio Midroll gibi) mümkün olduğunca akışın ortasında yer vermek tavsiye ediliyor. Araştırmalar gösteriyor ki dinleyicilerin dikkatini en yoğun verdikleri süre programın ortaları. Bu da reklamın duyulmama ihtimalini en aza indirgiyor.
2. Çıkılacak İçeriği/Programı Doğru Belirleyin
   Podcastler tahmin edebileceğinizden çok daha çeşitli ilgi alanı /seyirciye hitap edebilir. Markanızın / ürününüzün hitap ettiği hedef kitleyi iyi tanıyıp bu kitlenin tercih edebileceği programları tercih etmek ek fayda sağlayacaktır.
3. Süreç İçerisinde Performansınızı Ölçün
   Podcast özelinde yapılan one-shot işlerden pek bir fayda beklemeyin. Daha doğru bir performans analizi için podcastte en az 8 program üst üste yer alın. Sonrasında geri dönüşleri ölçümleyin.
4. İletişiminizi İndirimler ve Metrik Analizleriyle Destekleyin. Görünen o ki program esnasında verilecek indirim kodları ve benzer havuçlar podcast reklamcılığının performansının ölçümlenmesindeki en önemli yöntemlerden biri. (Bu noktada devreye güncellik giriyor) Branding odaklı kampanyalar için sosyal mecralardaki konuşmalar, mentionlar, beğeniler ve paylaşımları da gözlemlemek faydalı olacaktır.
5. Sunucunun Performasına Güvenin
   Program sunucusu sesi ve etkileyici tonuyla markanızın reklamını yapsın.Dinleyicinin alıştığı ses tonuyla sunulan bir reklam güven verecektir.

Podcast Advertising’in Artıları & Eksileri

Bu noktadaki artılar ve eksilerin markalar ve ön plana çıkarmak istedikleri ürün & hizmet ile değişebileceğini hatırlatalım.

Artıları

• Kaliteli içerikler genellikle 2 ya da 3 kişinin dahil olduğu ilgi çekici konu başlığına entegre edilerek oluşuyor. Katılımcıların kendi deneyimlerini ve bilgilerini paylaştığı işbirliklerinin yankısı çok daha büyük oluyor.

• Podcast kanalları tamamen satış odaklı ilerlemek için çok da doğru bir mecra değil. Podcast iletişimlerini dinleyiciye kolay anlayabileceği bilgi sağlamak, ürün&servisten bahsetmek için bir araç olarak görmek daha mantıklı.

• Başarılı yapılan bir podcast iletişiminin radyo & televizyon üzerinde yapılan yayına göre çok daha az maliyetlere binlerce kişiye ulaştığını unutmamak gerekiyor.

• Podcastlerin genç hedef kitleyi yakalamak ve devamlı müşteriniz haline getirmek için verimli bir kanal olduğunu görüyoruz. İnsanların istekleri doğrultusunda indirip dinledikleri bir platform olduğu için abartıya kaçmayacak reklamların dinleyiciyi irite etmek yerine ilgi & merak uyandırması daha olası gözüküyor.

• Nielsen’in bünyesinde bulunan ve Podcast Reklamcılığı ile ilgili araştırmalarıyla tanınan Midroll’a göre Podcast reklamları klasik Display reklamlara göre 4.4 kat daha efektif. Podcast üzerinden yapılan reklamların satın alma eğilimini %10 kadar arttırdığı da belirtiliyor. Bunlara ek olarak Podcast dinleyicilerinin %61’i düzenli olarak dinledikleri programda yayınlanan bir reklam ürününü almaya daha meyilli olduklarını belirtmişler.

Eksileri & Dikkat Noktaları

• Reklam konusunda kısa ve öz konuşulabilecek konular için etkilidir. (2-3 dk’yı aşmamak kaydıyla)

• Halihazırda yer alan bir program yerine kendi içeriğini üreten bir serinin oluşması zaman ve doğru kurguya bağlıdır. Sunucu ve beraberindekilerin ses tonu ve performansı da oldukça önemlidir.

• Podcastler efektifliğinin yanında hala TV ve Radyo kadar geniş çapta bir kitleye ulaşmaktan uzaklar. Bu yüzden markalar podcastleri tamamlayıcı bir medya kanalı olarak görmeleri daha mantıklıdır.

• Performans ölçümleri pek çok medya kanalına göre hala çok sınırlı. Markaların podcastlerle işbirliği yaptıktan sonraki bilinirliklerini ya da satışlarını doğrudan görebilecekleri bir raporlama mekanizması bulunmuyor. Buna rağmen yukarıdaki “Performans Ölçümü” başlığı altında yazdığım maddelere bakılabilir.

Podcast Dinlemeye Başlayın

Yazımın sonlarına gelirken detaylarıyla bahsetmeye çalıştığım Podcast konusunun önümüzdeki dönemlerde de güncelliğini koruyacağını hatta etkisini devam ettireceğini düşündüğümü belirteyim. Markaların bu kanal özelindeki bütçelerini arttıracağından bahsetmiştik. Aynı zamanda kullanıcı sayısı bakımından da sürekli büyüyen bir alan olduğunu da unutmamak gerekiyor. Yolda yürürken ya da gündelik işlerle uğraşırken ilgilendiğiniz bir konu/tema ile ilgili podcast dinlemek size faydalı olacaktır. Siz de ilgili olduğunuz bir konu/tema özelinde bir kanal keşfedip bölümlerini dinleyerek bu alışkanlığı edinebilirsiniz.

Bir sonraki yazıya dek hoşçakalın!

Podcast & Podcast Reklamcılığı Rehberi
Mert Altuntaş

Pazarlama ve reklamcılıkla ilgili günümüzde artık herkesin az çok bildiği genel geçer doğrular var. Tüketicilerin önündeki sayısız seçenekleri göz önünde bulundurduğumuzda akla ilk gelen marka olmanın satışa yönelik avantaj sağlaması ya da fiyat avantajına sahip olmanın size olan tercihini olumlu yönde etkileyeceği gibi gerçeklerden bahsediyorum. Başka bir örnekle açıklayacak olursak mevcut olan müşterinize tekrardan ulaşmanın reklam maliyetinin yeni müşteriye göre çok daha düşük olması gibi. Ya da zaten müşteriniz olan bir kitlenin harcadığı tutarın yeni müşteriye göre oldukça yüksek olması gibi.

Aslında bu saydığım durumlar pek çok araştırma sonucu etkisi onaylanmış önermelerdir. Etkisinin oranı ya da performans değerleri her bir markada değişkenlik gösterse de sonuçlar benzerdir. Peki bu durumun bugünkü konumuz olan Hassas Pazarlama (Precision Marketing) ile ne alakası var diyebilirsiniz. Şöyle ki sizden düzenli olarak alışveriş yapan müşterilerinizin size sonsuza kadar bağlı kalacağına dair kesin bir yargınız olamaz. Tüketici her ne kadar markanızı sevdiğini, ürünlerinizi almaktan memnun olduğunu belirtse de bu durum sonsuza kadar sürmeyebilir.  Özellikle her gün yeni bir marka ya da girişimin sektöre giriş yaptığı günümüzde her firmanın diken üstünde olduğunu kabul etmemiz gerekir. Hal böyleyken mevcut müşterilerinize daha rahat, daha kişiselleştirilmiş, daha avantajlı deneyimler yaratmanın onları kaybetmemek adına hayati önem taşıdığını söylersek abartmış olmayız. Bu noktada Precision Marketing dediğimiz stratejinin çok büyük bir rol oynadığını göreceğiz. Gelin beraber neymiş bu Hassas Pazarlama bakalım.

Precision Marketing Nedir?

Precision Marketing ya da Türkçesiyle Hassas Pazarlama konusunda ilk bilmemiz gereken mevcut müşterilerinizle alakalı bir strateji olduğu. Yani yeni ve kazanmaya çalıştığınız müşterilerden ziyade halihazırda markanızla etkileşime geçmiş, satın alma yapan müşteriler üzerinde yoğunlaşmanız gereken bir çözüm. Bu stretejinin asıl hedefi ise bir yandan daha iyi ve faydalı müşteri deneyimini  sunarken diğer yandan onların markanıza yaşamboyu katacağı değeri arttırmak. Yani mevcut müşterileri ne kadar önemserseniz sizinle yolculukları o kadar uzun olacaktır.

Mevcut  müşterilerinize ulaşırken izleyeceğiniz anlamlı, duygusal  ve bir o kadar da içeriksel yol haritası, precision marketing stratejinize ulaşmanızda size fayda sağlayacaktır. Hedef kitlenize ulaşırken izleyeceğinizi yol haritasını doğru mesaj, doğru hedefleme ve doğru zamanla birleştirirseniz işte o zaman da hassas pazarlamayı stratejinize doğru bir şekilde entegre edebilirsiniz. Precision Marketing, tüketicileri segmentlere ayırıp onların kendine özgü ihtiyaçlarını birbirinden farklı offerlarla ve anlaşmalarla çözüm bulmaya dayanıyor. Bu segmentler genel erkek kitle gibi geniş ya da 0-6 yaş arası çocuğu olan anneler gibi niş de olabiliyor.

Nasıl Hayata Geçirebilirsiniz?

Öncelikle her stratejide olduğu gibi hedefimizin belirlenmesi gerekiyor. Müşteriyi elde tutmak mı, daha fazla harcamasını sağlamak mı ya da uzun süredir aktif olmadığı için yeniden harekete geçirmek mi gibi sorulara cevap aramak gerekiyor. Hedefimiz belli olmadan o hedef uygun hedef kitleyi ve onlara ulaşma stratejimizi belirlememiz oldukça zor olacaktır. İkinci adımımız ise hedefimize uygun, bize faydası olabilecek dataların toplanması. Bu datalar 1’st party de olabilir dışarıdan alınan datalar da ancak mevcut müşterilere yoğunlaşılan bu tip stratejilerde in-house veriler çok daha kıymetli oluyor. Üçüncü adımda bu dataları anlamlı hale getirip stratejilerimizde nasıl kullanacağımızı belirliyoruz. Dördüncü aşamada ise stratejimizi daha da derinleştirerek daha önceden segmente ettiğimiz hedef kitlelerimize özel, farklı mesajlar ve offerlar hazırlıyoruz. Sonrasında ise iletişime başlayıp kontrol ve deney grubu olarak iki farklı kitle üzerinden kampanyamızı başlatıyoruz. Son aşamada ise tahmin edeceğiniz gibi verileri detaylı şekilde analiz edip hedefimize ulaşıp ulaşmadığımıza bakıyoruz.

Gördüğünüz gibi yukarıda saydığım adımlar aslında tüm pazarlama stratejileri için hemen hemen ortak aşamalardan oluşan benzer bir yol haritası. Tabi Precision Marketing sürecinde farklı toollar da kullanabilirsiniz. Tüketicinizi iyi anlamaya yönelik Sosyal İzleme  ve Takip araçları bunların başlıcaları elbette. Günümüzde her tür fikir ve değerlendirmenin sosyal medya sınırları içinde döndüğünü düşünürsek tüketicileri dinlemek için daha iyi bir mecra göremiyorum. Bunlar dışında 3’rd party analizler ve raporlar da size stratejilerinizde derinlik ve yardım sağlayacaktır. Bu noktada önemli olan varsayımlar ya da tahminler üzerinden değil tamamen gerçek zamanlı olarak müşterilerinizi dinlemeniz, gerçek-zamanlı trendlerden haberdar olmanız ve mevcut müşteri dönüşümlerini sayısal verilerle iyi analiz etmeniz olacaktır.

Farklı Stratejiler

Precision Marketing’i başarıyla uygulayan markalara geleceğiz ancak ondan önce bu strateji özelinde bazı markaların mevcut tüketicilerine benzeyen, lookalike dediğimiz kitlelere de ulaşmaya çalıştığını belirtmekte fayda var. Markalar hizmet verdikleri bölgelerin dışında, farklı ülkelerdeki pazarlara girerken de Hassas Pazarlamayı yol haritası olarak benimseyebiliyor. Teenager yaş aralığında çocuğu olan annelere hitap eden bir meyve suyu markası olduğunuzu düşünelim. Kendi ülkenizde oldukça başarılı bir şekilde yürüttüğünüz stratejilerinizle başka bir ülkeye açılmak istiyorsunuz. Ancak bu ülkede rekabet çok yoğun. Bu noktada mevcut içgörülerinizi elbette kullanabilirsiniz ancak bu veriler size bir yere kadar yardımcı olacaktır. Farklı kültürler ve segmentlerin oluşturduğu benzer pazarlar için farklı toollarla analiz yapmanız şart. Precision Marketing’i belirli kalıplar içinde düşünmeyip hedef kitleyi iyi analiz etmek ve onları mevcut segmentasyonlardan farklı gruplara ayırmak da stratejinizin bir parçası olmalı. Mesela kendi ülkeniz içinde çok da popüler olmayan ancak farklı pazarlarda işe yarayabileceğini gördüğünüz Sadakat Programları’nı stratejinizin bir parçası yapabilirsiniz.

Markalar için Precision Marketing

Precision Marketing stratejisi kapsamında markaların Sadakat Programlarını sıklıkla kullandığını bilmekte fayda var. American Express pek çok perakende deviyle anlaşıp uzun süredir kendileriyle çalışan müşterileri için indirim kodu sağlıyor. Amazon ise Prime adı verdikleri paketiyle en iyi olduğu şeyi; iki gün içinde bedava kargo ünvanı sunuyor. Giyim mağazalar zinciri Patagonia mevcut müşterilerinin daha önce giydiği ürünlerini satmaları için bir platform bile hazırlamış. Özellikle otellerin elindeki müşteri datalarına baktığımızda mevcut müşterileri geri kazanmak için 1’st Party datanın önemini görüyoruz. Yurtdışında, özellikle Amerika’daki, oteller konaklamaya gelen misafirlerine belirli süre sonra e-mailing ile oldukça avantajlı teklifler sunuyor.

Yukarıda belirttiğim stratejileri uygulamaya koymak çok zor değil elbette ancak şunu belirtmekte fayda var ki pek çok marka artık yeni bir iş kolu haline gelen Precision Marketing uzmanlarını işe alıyor. Bu uzmanlarda Pazar araştırması, metin yazarlığı, Loyalty program uzmanlığı gibi adayı başkalarından ayrıştıran özellikler aranıyor. Böylece donanımlı çalışanlarla mevcut müşteri kaybının en aza indirgenmesi amaçlanıyor. Bu noktada markaların mevcut müşterilerini kaybetme nedenlerine de ufak bir parantez açmak gerekiyor. Bu nedenleri sıraladığımızda fiyat ilk sırada gelirken, müşteri servisi, olanaklar, hacim gibi değişkenlerinde oldukça önemli olduğunu görüyoruz. Yani fiyattan ödün verilmese bile müşteri deneyimine pozitif katkı sağlayacak adımlar, yeni sunulacak servisler ve düzenli olarak müşteriyle etkileşim oldukça önemli.

Yazımı sonlandırırken başta belirttiğim Hassas Pazarlama’nın markalara sağladığı faydalar konusundaki genel-geçer doğru görüşümün artık gerçek haline gelmiş bir hadise olduğunu vurgulamak istiyorum. Her geçen gün yeni müşteri kazanımıyla ilgili farklı stratejiler geliştiriliyor. Seçeneklerin bolluğu göz önünde bulundurulduğunda yeni müşterilerle beraber eldekilerin önemi de bir kat daha artıyor. Çünkü alternatifler arttıkça müşterinin kafa karışıklığı da artıyor. Bu durumda zaten sizin ürününüzü satın alan kitleyi elde tutmak, yeni kişileri markanıza kazandırmaktan daha kolay hale geliyor. Bu da Hassas Pazarlama’nın etkisinin gün geçtikçe artacağını gösteriyor.

Bir sonraki yazıya dek hoşçakalın!

Precision Marketing Neden Önemli ?
Mert Altuntaş

Her yıl oyunseverlerin büyük ilgi gösterdiği ve milyonlarca insanın uykusuz kalma pahasına canlı olarak izlediği E3 konferansı sona erdi. 8 Haziran cuma başlayan etkinlikte oyun geliştiricileri,  bu sene ve önümüzdeki sene görücüye çıkaracakları oyun ve teknolojileri tanıttı. Oyunlar ile ilginiz olmayabilir ancak tek bir ürünle milyon dolarlar kazanan bu firmaların takdire şayan çalışmalarına göz atmanızı öneririm. E3’ün resmi sitesinin linkine buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz. Ayrıca fuarda dikkat çeken çalışmalara değinirken birtakım oyun videoları da paylaşacağım.

Geçtiğimiz 20 seneye dönüp baktığımızda dijital teknolojideki gelişmeler elbetteki oyun dünyasını da etkiledi. Firmaların oyunlardan elde ettikleri gelirler de şüphesiz günden güne katlanıyor. Üzerinde çalıştıkları projelerin tanıtımı için milyonlarca dolar reklam bütçesi harcayan firmalar oyun konferanslarında boy göstererek kendi tabirleriyle “hype” yaratmaya çalışıyorlar. Hal böyle olunca büyük paraların döndüğü dijital alanda bambaşka bir sektör karşımıza çıkıyor.

Oyun sektörünün nabzı ise geçtiğimiz hafta Los Angeles’ta düzenlenen E3 fuarında attı. Resmi olarak Cuma’yı Cumartesi’ye bağlayan gece Electronic Arts’ın toplantısıyla başlayan şirket sunumları sona erdi ve 12 Haziran itibariyle fuar başladı. Bir yanlış anlama olmasın diye belirtelim; fuarın resmi tarihi 12-15 Haziran olarak yer alıyor ancak firmalar yeni gelecek teknoloji ve oyunlarını 8 Haziran’dan itibaren tanıtmaya başladı.

E3’te Oyun Firmaları Neler Sundu?

E3 sunumlarında yer alan başlıca firmaları sayarsak Electronic Arts, Microsoft, Bethesda, Square-Enix, Ubisoft, Sony ve Nintendo’yu ele alabiliriz. Hepsinin basın konferansı linklerini üzerine ekledim. Beni en çok tatmin eden Sony’nin sunumu oldu ki bence mutlaka izlemelisiniz. Ortalama bir buçuk saat süren konferanslarda video sunumumlarından çok konuşmaların olması E3’e getirilen başlıca eleştriler arasındaydı. Konferansa katılanların asıl amacının yeni videolar görmek olduğunu tahmin etmişsinizdir. Bir sürü oyun tanıtımı görmemize rağmen oyunlara ayrılan süre oyuncuları pek de tatmin etmedi. Neyseki imdada konferans sonrası oyuncuların yeni çıkacak oyunları deneyimleme fırsatı bulduğu fuar alanı yetişti. Sadece konsol ve PC oyunları tanıtılmadı elbette. Fuarda tanıtılan oyunlarda mobil tarafın da etkisi gözlendi. (2018 mobilin yılı mı olacak acaba ?) Bunun dışında oyun türlerini gördükçe bir kez daha anladık ki Aksiyon-RPG ve FPS (First Person Shooter) tarzı oyunlar oldukça popülerken strateji türü ise gitgide unutuluyor.

Oyunlar Nasıldı?

Tanıtılan oyunlar arasında en çok beğendiklerim ise : Metro: Exodus, Last of Us 2 ve Cyberpunk 2077 oldu. Aşağıda favori oyunlarıma ait videoları paylaşıyorum. Bu üçlü arasında beni en çok heyecanlandıran ise Last of Us 2 oldu. Birincisini oynayıp bitirmiş biri olarak yine son derece gerçekçi fakat ondan ziyade hikayesiyle yine bizi etkileyecek bir yapım olacağını düşünüyorum. Post apokaliptik dünyada geçen ve hayatta kalmaya çalıştığımız bu oyun bence şimdiden yılın oyunu ödülünün en büyük adayı. Oyunlarla ilgili olun olmayın Last of Us 2 ‘nin Gameplay videosunu izlemenizi öneririm. Yaklaşık 10 dakikalık bu oynanış videosu oyunların geçmişten günümüze evrimi ile ilgili size epey fikir verecektir. Spoiler olmasın diye daha fazla detay vermek istemiyorum, aşağıdan izleyebilirsiniz. Yazımı sonlandırırken E3 gösterdi ki 2018’in sonu ve yeni yılın ilk aylarında gamerların yüzü gülecek. Konsollara çıkacak exclusive çalışmaların dışında mobil ve pc tarafında oynayacağımız oyunların sayısı oldukça fazla olacak.

Bakalım E3’ten sonra ikinci en büyük oyun fuarı olarak kabul edilen ve ağustos ayının sonunda Köln’de düzenlenecek Gamescom fuarında bizi neler bekliyor?

E3 2018 Oyun Fuarı Değerlendirmesi
Mert Altuntaş

25 Mayıs yani geçtiğimiz cuma yürürlüğe giren GDPR ile Google, Facebook gibi şirketlere açılan davalar artış gösterdi. Davalarla ilgili detaya girmeden GDPR hakkında bilgi vermek istiyorum. Yaklaşık iki senedir bir şekilde gündemde olan GDPR (The General Data Protection Regulation) aslında bir yönerge. Türkçe’ye çevrildiğinde, Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Yönergesi gibi uzun bir açılımı olan yönergeye kısaca veri güvenliğini sağlamaya yönelik atılmış adımlar bütünü diyebiliriz. Aslında bir önceki ay bu konu üzerine uzun bir yazı yazmıştım ancak site çökünce maalesef o yazı da kayboldu. Ondan dolayı bir önceki yazımın bir özetine de bu makalede yer vereceğim. Evet, verilere korumaya yönelik bir yönerge dedik ancak detaylar ve kimleri kapsadığından söz etmedik.

Hepimiz son günlerde internet üzerinden girdiğimiz uygulama, hesap veya sitelerde bu konuda bildirim almışızdır. “Datanız bu sitede koruma altındadır ve 25 Mayıs itibariyle…” şeklindeki, kimi zaman sıkıcı olduğunu düşünüp çarpı tuşuna basarak çıktığımız bu bildiriler aslında faydalı bilgiler içeriyor. Şöyle ki internetin sizin 10 saniye önce hangi sitelerde dolaştığınızı, ne tür aktiviteler yaptığınızı belki de mesajlaşmalarınızı bile kayıt altına alıp data havuzları oluşturması kimi zaman sizi rahatsız edebilir. En azından beni ediyor Son aylara damgasını vuran ve veri paylaşımı konusunda büyük skandala imza atılan Cambridge Analytica’da bu olaylara tuz biber oldu. Avrupa Birliği de bu işi kontrol altına almak adına yaklaşık 3 yıldır tasarladığı Genel Veri Koruma Yönergesi’ni resmi olarak geçtiğimiz hafta yürürlüğe aldı. Kullanıcılara yönelik tasarlanan yasadaki kullanıcı sıfatı, ilgili kişi, yani kişisel verilere sahip olan ve bu bilgileri paylaşan, paylaşabilecek olan kişilerin tümünü kapsıyor.

Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Yönergesi Detayları

Kullanıcıların kişisel verilerini koruyan GDPR, “kişisel veriyi” “tanımlanmış veya tanımlanabilir kişiyle alakalı tüm veriler”  olarak kabul ediyor. 25 Mayıs’tan itibaren isim ve adresten tutun da saç, göz, ten rengi veya geçmişinize ait tüm bilgiler bu korumaya tabi tutulacak. Şirketlerin, kişisel bilgilerinizi kullanırken bunları belgelendirmesi ve her biri için sizden izin alması gerekecek. GDPR’yi ihlal eden şirketler gelirlerinin %4’üne kadar para cezasıyla karşılaşabilecek. Kanun şu an için sadece AB sınırları içinde yürürlükte olmasına rağmen birçok şirketi de yakından ilgilendiriyor. Dünya üzerindeki şirketlerin büyük çoğunluğu Avrupa pazarını da kapsadığı için bu kanunu görmezden gelmek gibi bir durum pek de söz konusu değil.

Yönergenin öne çıkan maddelerini sıralarsak:

Verilerinizi Silme Hakkı: Bir kişi belirli şartlar altında elinde bilgilerini tutan şirketten bilgilerinin silinmesini talep edebilir.

Düzeltme Hakkı: Kişi şirketin ya da kurumun elinde bulundurduğu kişisel bilgilerinin değiştirilmesini talep edebilir. Bu işlemin 1 ay içinde düzeltilmesi gerekir.

Otomatikleştirilmiş Karar Vermede Özne Olmama: Bireyin kendi isteği dışında verilen otomatik kararlarda itiraz özelliği bulunabilir.

Verilere Erişim Hakkı: Bir kişi kendine ait verilerin saklandığı kurum ya da sistemden bilgilerini istediği zaman isteyebilmelidir.

Bilgilendirme Hakkı: Verilerinizi toplayan kurum ve kuruluşlarda bu bilgileri nerede kullanılacağını ve nasıl saklanacağına dair detaylı bilgi isteme hakkına sahipsiniz.

Maddeler fazla olduğu için yukarıda öne çıkanları paylaştım. Diğer hak ve yönerge maddelerini merak ediyorsanız tıklayabilirsiniz.

Kişisel Veri İhlaline Yönelik İlk Davalar Açıldı

Gelelim artık aktif olan GDPR ile birlikte açılan davalara. 25 Mayıs itibariyle dünyanın dört bir yanında kişisel bilgilerini suistimal ettikleri gerekçesiyle firma ve markalara irili ufaklı davalar açılmaya başlandı. Aslında bu beklenen bir durumdu çünkü kabul edilen yönergeyle birlikte uzun zamandır farkedilmemiş ya da göz ardı edilmiş pek çok ihlal için hukuksal başvuru legal hale geldi. Bu tarihten önce de davalar vardı ancak yasal bir düzene oturtulmadığı için çoğu zaman takipsizlikle sonuçlanıyordu. Artık markalar ve data depolayan şirketler daha dikkatli olmak zorunda.

Yönergenin yürürlüğe girmesiyle büyük şirketler de bu davalardan nasibini aldı. Avukat Max Schrems, 4 farklı müvekkili adına Facebook ve Google’a çeşitli nedenlerle dava açtı. Davaların açılmasındaki en büyük sebep ise platformların kişisel verileri işlemeye devam etmek için zorla rıza denilebilecek yollara başvurması. Kullanıcıların tercihine bırakılması gereken “onay akışı” maddelerindeki dayatmalar bu fitili ateşleyen başlıca sebep oldu. Davada talep edilen para ise Facebook’dan 3.9 Mİlyar Euro, Google’dan ise 3.7 Milyar Euro gibi uçuk bir tazminat. Tazminatı talep eden avukat Schrems ise Financial Times’a verdiği ropörtajda sistemin birçok eksiği olduğunu ve birçok kurumun hala GDPR’ı alenen ihlal ettiğini dile getirdi.

Yasa yeni çıkmasına rağmen davalar ve tazminatlar daha şimdiden konuşulmaya başlandı. Görünüşe göre “kişisel veri ihlali” konusunda gelecek günlerde bizi bol ihlalli ve tartışmalı günler bekliyor diyebiliriz.

GDPR Geldi, Büyük Şirketlere Açılan Davalar Arttı!
Mert Altuntaş

Facebook’un 1-2 Mayıs tarihleri arasında ev sahipliği yaptığı “F8 Konferansı” birçok gelişmeye sahne oldu. Ben de bunları sizlerle paylaşmak istedim. Bildiğiniz gibi CEO Mark Zuckerberg’in yakın tarihte senato önünde yargılanması bu konferansı Facebook için daha da önemli hale getirdi. Kişisel verilerin paylaşılması ile ilgili ön plana çıkan “Cambridge Analytica” skandalı birçok kişide Facebook’a duyulan güveni azaltmıştı. Hesabını kapatan, tamamen silen veya bu olaydan olumsuz etkilenen pek çok kişinin güvenini tekrar kazanmak için konferans önemliydi. F8 konferansı hem yeniliklerin duyrulması hem de geliştiricilere yeni özellikleri test etme imkanı sağlaması bakımından Facebook için önemli bir vitrin. Peki bakalım konferansta neler olmuş?

F8 Konferans Detayları

Dün başlayıp bugün sona eren konferans Kaliforniya-San Jose’de yapıldı. Konferansa biletlerinin pahalı olmasına rağmen katılım oranının yüksek olduğunu da belirtelim. (Biletler yaklaşık 600$ civarı) Geçtiğimiz seneki konferansta Zuckerberg’in 2017 planları ve bir önceki senenin nasıl geçtiği ile ilgili bir özet geçilmişti. Bu sene ise Facebook’un diken üstünde olmasından dolayı daha çok yeniliklere odaklanıldığını söyleyebiliriz.

Kurulduğundan bugüne kadar belki de en kötü yılını yaşayan Facebook’un üzerindeki kara bulutlar konferans esnasında da devam etti.Facebook üzerinden canlı yayınlanan konferansın internet sitesi, Zukerberg’in konuşmasına dakikalar kala çöktü. İşin ilginç yanı sitenin çöktüğü sıralar veri gizliliği ile ilgili konuların konuşulduğu zamana denk geldi. Bu da izleyicilerin son günlerde Zuckerberg’in başını sıkça ağrıtan konuyla alakalı açıklamasını canlı yayından izlemesini engelledi. Tabi ki bu kısımlar kayıt altına alındı ve istediğiniz zaman https://www.f8.com/ sitesinde göz atabilirsiniz.

Konferanstaki önemli gelişmelerden ilki Oculus Go’nun çıkış tarihiyle konferansın başlangıcının aynı gün olması oldu. Konferansta, gün içinde Facebook’un piyasaya sürdüğü VR gözlüğü Oculus Go’nun satışa çıktığı ve özellikleri detaylıca ele alındı. Bilgisayarsız çalışan ve fiyatı itibariyle makul bir seçenek gibi gözüken Oculus Go oldukça merak uyandırdı. (Fiyatı 199-249$ arası değişecekmiş) Facebook Messenger’ın daha şık ve sade tasarıma geçeceği böylece kullanıcıların uygulamada geçirecekleri zamanı arttıracağının öngörülmesi de bir diğer gelişme oldu. Uygulamalardan devam eden yetkililer VR deneyimini bir üst seviyeye çıkaracak Oculus uygulamalarının da yolda olduğunun haberini verdi. Buna ek olarak hem Instagram’a hem de Messenger’a yeni AR efektleri de gelecekmiş. Gelecek önemli yeniliklerden diğerleri de Instagram-Videolu sohbet ve Facebook-Flört Profilleri.Yakın zamanda Instagram üzerindeki direkt mesaj kısmında 4 kişiye kadar sohbet edebileceğiz. Ayrıca Facebook’u Tindervari bir özellikle kullanıp yakın çevrede arkadaş arayan kişilerle eşleşebileceğiz. Zuckerberg’in bu özelliği “Geçici değil kalıcı” ilişki arayanlar için tasarladıklarını söylemesi salonda gülüşmelere neden oldu.

Şimdilik konferans hakkında derlediğim bilgiler bu kadar. Bakalım ilerleyen günlerde vaadedilen gelişmelere bağlı olarak Facebook eski günlerine geri dönebilecek mi?

Facebook’un F8 Konferansı Detayları
Mert Altuntaş

Son günlerde adını oldukça sık duyduğumuz ve FKA Twigs’in başrolünde olduğu reklamıyla ilgi çeken Homepod hakkında bir yazı yazmak istedim. 2016 yılında hız kazanan akıllı hoparlör sektörünün yeni üyesi olan Homepod, şubat ayında satışa çıktı. Amazon’un pazardaki liderliğini sarsıp sarsmayacağı merak konusu olan cihaz 349$ gibi bir fiyattan satılıyor. (En büyük rakibi Amazon Echo 100$, Google Home ise 140$ civarı) Peki, doların son günlerdeki artışı dolayısıyla 1400 TL gibi bir ücrete tekabül eden bu cihaz beklentileri karşılayabiliyor mu?

Homepod’un Özellikleri

Bildiğimiz gibi Amerika’daki akıllı hoparlör pazarının 4’te 3’ünü Amazon kalan kısmını da Google elinde bulunduruyor. Hal böyleyken Apple’ın pazarda kendine yer bulabilmesi için akıllı telefondan gelen bilinirlik ve pazar payını doğru bir stratejiyle birleştirmesi gerekiyor.

İlk tanıtıldığı günden itibaren Facetime ile görüntülü konuşma, Led ekran, Video oynatma gibi bazı özelliklere sahip olacağı konuşulan Apple Homepod maalesef bunların hiçbirine sahip değil. Bu özellikler muadillerinden farklı bir tasarıma sahip olması yönünden de önem arz etmesine karşın Homepod daha sade bir tasarım ile piyasaya çıktı. Apple’ın A8 yonga setini kullanan cihaz, ortamın akustiğini otomatik olarak algılayabiliyor. Aynı zamanda Siri ve Apple Music ile de uyumlu olarak çalışıyor. Hoparlöründeki dokunmatik sensörler sayesinde pek çok işi kolaylıkla yapabiliyorsunuz. Donanımında bulunan 6 adet hoparlör ise oldukça kaliteli bir ses deneyimi sunuyor. Kullananlar hoparlörden gelen sesin tek bir yerden değil odaya eşit bir şekilde dağıldığını belirtiyor. Tabi bu durum da sesin çok daha canlı çıkmasını sağlıyor. Türkiye’de yaygın olmayan ancak yurtdışında pek çok ev işini otomatik olarak yapmanızı sağlayan Homekit de Apple Homepod ile uyumlu çalışıyor. Yani sesli komutlarla ışıkları kapatabilir, oda sıcaklığını ayarlayabilirsiniz.

Birçok sitede Google Home vs. Amazon Echo vs. Apple Homepod incelemesini okudum. Dizayn ve fiyat bakımından Amazon Echo’nun rakiplerine göre bariz bir üstünlüğü var. İçerdiği özelliklerin zenginliği bakımından ise Google’ın tüm nimetlerini kullanan Home rakiplerine fark atıyor. Apple ise en iyi olduğu işlerden biriyle yani ses kalitesiyle rakiplerinden sıyrılmayı başarıyor.

Rakiplerinin neredeyse 2,5 katı gibi bir fiyattan satılan Apple Homepod’un şu ana kadar ki satış rakamları pek iç açıcı değil. 2018’in sonuna doğru satış rakamlarının beklentilerin üzerine çıkılacağı düşünülse de cihaz pek de rakiplerini yakalayacak gibi gözükmüyor. Bunda cihazın yazılımının beta şeklinde sürülmesi ve çıkış tarihinin tatil sonrasına denk gelmesinin de büyük payı var elbette. Bakalım sene sonunda Apple aradaki derin uçurumu kapatıp bir sonraki sene için umut vaadedecek mi?

Apple Homepod İncelemesi
Mert Altuntaş

Apple yeni yayınladığı Homepod reklamı Welcome Home ile bu aralar çok konuşuluyor. Welcome Home adlı 4 dakikalık reklam videosu  tipik bir BTS ürün filmi olmaktan biraz farklı. Şubat ayında görücüye çıkan Homepod’u tanıtmak için Apple yine en iyi yaptığı işi yapmış: Hikaye ile anlatım.

“Welcome Home” Detaylı Bakış

Öncelikle reklam filminin Oscar’lı yönetmen Spike Jonze tarafından çekildiğini belirtelim.Böylece Levi’s Crazy Legs reklam filmini de çeken yönetmenin dans ve ritmi ön plana çıkaran çalışmalarına bir yenisi daha eklendi. Spike Jones’un “Aşk” filmiyle en iyi özgün senaryo oscarı kazandığını da belirtelim. Filmin başrolünde ise İngiliz Şarkıcı ve aynı zamanda dansçı FKA Twigs var.

Başrolümüzdeki kadın bardaktan boşanırcasına yağan bir yağmur eşliğinde evine dönüyor. Günlük hayatın monotonluğu eşliğinde yürüyerek sıkıcı ve cansız apartmanına dönüyor. Eve girer girmez Homepad’indeki Siri’ye onu neşelendirecek bişeyler çalmasını söylüyor. Siri’nin seçtiği Anderson Paak’ın “Til It’s Over” şarkısı çalmaya başladığında başrolümüzün modu birdenbire değişiyor. Müziğin ritmiyle beraber başrolümüz kendini dansın kollarına bırakıyor. Figürleriyle beraber genişleyen çevre rengarenk ve dans etmeye teşvik eden bir ortam halini alıyor. Müzikle beraber figürleriye ortamı şekillendiren karakterimiz günlük hayatın stresinden uzaklaşıyor. Reklam filmini aşağıya ekleyeceğim ancak linkteki kamera arkasına da göz atmanızı öneririm. Sürecin baştan sona anlatımı oldukça detaylı ele alınmış. Hatta videoda başrol için yapılan seçmelere ait görüntülü konuşma kaydı bile var.

İyi seyirler…

Apple’ın Yeni Homepod Reklamı : Welcome Home
Mert Altuntaş