2010’lu yıllarda San Francisco’da kurulan yapay zeka tabanlı bir şirket olan OpenAI, son birkaç yıldaki üretkenliğiyle hayatlarımıza damga vurmaya devam ediyor. Elon Musk’ın da kurucu ortaklarından olduğu bu şirketin farklı amaçlara hizmet eden birçok çalışması mevcut. OpenAI, yapay zeka teknolojilerini yeniden şekillendiren yenilikçi ürünleriyle, hem endüstrilerdeki devrimci değişimlere hem de günlük yaşamımıza önemli katkılarda bulunuyor.

Peki siz geleceğe damga vuracağı öngörülen bu ürünler konusunda ne kadar bilgi sahibisiniz? Her geçen yıl bir öncekinin üstüne koyarak ilerleyen Open AI’a ait ürünlerden hangisini duydunuz? 

Kendisine verilen metin komutlarından statik görseller yaratan Dall-E mi? Kod yazma konusunda taşları yerinden oynatacak OpenAI Codex mi? Yoksa metinlerimize eşsiz cevaplar verip bize modern Güzin Ablalık yapan ChatGPT mi? 

Hiçbirini duymamış olmanız da olası ancak en azından birini bir kere de olsa denemenizi öneriyorum. (Çoğunun deneme sürümü mevcut) Böylece teknolojinin bu kadar kısa zamanda ne kadar şaşırtıcı ve faydalı hale geldiğini keşfedeceksiniz. Ancak bugünkü konumuz ne Dall-E, ne ChatGPT ne de OpenAI Codex… Peki bugünkü konumuz ne? diye SORAbilirsiniz.

Bugün üzerinde konuşmak istediğim ürün, geçtiğimiz günlerde izlediğim bir videoda gördüğüm AI destekli video oluşturucu SORA. Tamamen tesadüfen keşfetime düşen videoda gördüklerim beni çok şaşırttı. Sebebi ise basit: SORA, sadece yazı yazarak akıl almayacak derecede gerçekçi videolar yaratmaya sağlayan bir yapay zeka aracı.

Videoyu izledikten sonra aklıma gelen sorular: Sunum hazırlarken, kısa sürede oluşturup içine ekleyeceğim eğlenceli kısa videoları oluşturabilmek nasıl olurdu? Ya da evimde otururken aklımda oluşturduğunuz bir film fikrini sadece birkaç cümlelik girdilerle video haline getirme fikri sizi heyecanlandırmaz mı? Alternatif bir Yüzüklerin Efendisi filmi çekmek şahsen beni çok heyecanlandırıyor. SORA tüm bunları yapabilir mi? Peki SORA tam olarak nedir? Neler yapabiliyor? Gelin bu kısımlara beraber bakalım. 

SORA neler vaadediyor?

Yapay zekanın geldiği ama asla durmayacağı en güncel nokta olan SORA bize ne vadediyor?  İlk olarak geçtiğimiz senenin Şubat ayında tanıtılan SORA’nın ismi Japonca “Gökyüzü” anlamına geliyor. İngilizce’deki “Sky is the limit” yani “Sınırsızlık” anlamıyla bağdaşlaşıyor. Yaratıcılıkla özdeşleşen bir araç için oldukça anlamlı bir isim.

En basit haliyle OpenAI bu toolu bize yazı yazarak video üretmemizi sağlayacak şekilde tasarlamış. Tanıtım videolarını incelediğimde ilk dikkatimi çeken şey gösterdikleri videoların gerçekten ayrılamayacak kadar detaylı gözüktüğü oldu.Videoların hepsi elbette böyle değil çünkü yazdığınız komut ve video türüne göre oluşturulan görüntü değişebiliyor. Ancak kesin olan bir şey var ki karşımıza çıkan şey tek kelimeyle şaşırtıcı.

Yapay zeka destekli her üründe olduğu gibi şu anda SORA’nın bazı zayıflıkları olsa da sunduğu sonuçları profesyonel olarak hazırlanmış bir videoyla ayırt etmek çok zor görünüyor. 

Bu arada yazılan metinleri videoya çevirmek dedik ancak SORA’ya görsel de yükleyebiliyorsunuz. Nasıl ki Stable Diffusion’a görsel yüklendiğinde benzer çizimler üretebiliyorsa SORA da bunu videolu olarak yapabiliyor. Yani text-to-video yanında image-to-video özelliği de mevcut.

OpenAI, SORA’nın dil kavrayışının çok derin olduğunu, bundan dolayı canlı duyguları ifade edebilen ilgi çekici karakterler üretme konusunda çok başarılı olduğunun altını çiziyor. OpenAI’a göre Sora’nın arkasındaki teknoloji, DALL-E 3’ün teknolojisinin bir uyarlaması. Çalışma mantığı ise arama motorlarıyla neredeyse aynı. Bu noktada yapay zekaya sunulacak olan örneklemin çeşitliliği oldukça mühim. Teknik tabirle ise Diffusion Transformer adı verilen bir modelle çalışıyor. Yani yapay zeka üretim yapmadan önce verdiğiniz komutla ilgili daha önce gördüğü sonuçlara göre gerçeğe en yakın sunumlar yapabiliyor. (Fizik kuralları konusunda o kadar iyi olmadığının da altını çizelim) Daha önce gördüğü videoları küçük parçalara bölüyor ve daha sonradan işleyebilmesi için komuta göre bir araya getiriyor.

OpenAI, modeli halk arasında erişilebilir videolar ve lisanslı telifli videolarla eğittiğini belirtse de videoların sayısı veya tam kaynağı açıklanmadı. Bazı noktalarda ise yazılım kendiliğinden öğrenimle 3 boyutlu düşünerek kamera hareketiyle beraber nesneler veya insanların nasıl görünebileceğini kendisi öğrenmiş. Örneğin: Okyanus’taki bir gemiyle beraber yüzen bir balinanın videosunu oluşturacaksınız. SORA, bir balinanın yüzgeçlerini nasıl kullandığı ve okyanustaki ortalama bir gemi ile ebat farkı konusunda kendisine öğretilmiş verilerden hareketle size bir sonuç çıkarıyor. Geminin hareketiyle balinanın yüzerkenki hareketlerini doğru tahmin edebiliyor. Ancak komutlarımızdaki karmaşıklık dolayısıyla istediğimizi net olarak verme konusunda henüz mükemmel durumda değil. Kadrajdaki ana karakteri çoğu zaman gerçeğe yakın yansıtsa da arka planda hareket halindeki dünyayı yaratma da hala bazı eksiklikleri var. Bu da bizi sınırlarının ne olduğu konusuna getiriyor.

Kapasite ve Yetenek 

SORA’nın yapabileceklerini düşünürken en az benim kadar heyecanlandığınızı düşünüyorum. Sonuçta yapay zekanın insan hayatını bu kadar kolaylaştırdığı bir çağda bu tür teknolojilerin bize neler katacağı çok farklı şeyler hayal ettiriyor. 

Video içeriği üretmek isteyenlerin karmaşık sahneler tasarlamak için başvurabileceği oldukça faydalı olabilecek bu araç; birden fazla karakter, farklı hareket türleri ve ayrıntılı arka plan detayları gibi unsurları, basit metin komutlarından oluşturabiliyor.

SORA’nın bize çok şey hayal ettirdiği açık ancak emekleme dönemindeki her yenilik gibi onun da bazı sınırları mevcut. Tahmin edebileceğiniz gibi kendisiyle sınırsız uzunlukta videolar üretemiyorsunuz ancak 1 dakikaya kadar üretebildiği HD videoları birleştirerek anlamlı bir bütün oluşturacak şekilde film bile çekebilirsiniz. 

Kendisi ayrıca mevcut videolarda yer alan eksik kareleri doldurabiliyor ve birden fazla videoyu bir araya getirebiliyor. Aynı zamanda sonsuz döngüde video üretme yeteneğine de sahip. Yani başı ve sonu birbiriyle kusursuz biçimde eşleşen bir video oluşturarak döngü yaratabiliyor. Henüz film uzunluğunda bir çalışmasını görmesem de bu tür yapımların da yakın zamanda görücüye çıkacağını düşünüyorum. 

Open AI geçtiğimiz senenin başlarında tasarımcılar ve film yapımcılarından oluşan bir test grubuna sunulduğunda bile ortaya oldukça görkemli çalışmalar çıkmıştı. Hepsinin kullanımdan sonraki ortak fikrinde maddi ve teknik kısıtlamalardan dolayı üretemedikleri detayları SORA vasıtasıyla üretebilecek olmanın heyecanı vardı. Bu detay bile elimizdeki aracın ne denli üst düzey olduğunu gösteriyor.  

SORA AI ile İçerik Üretiminde Neler Değişecek?

OpenAI’ın diğer bir ürünü olan Dall-E’nin başındaki isim olan Aditya Ramesh aynı zamanda SORA ekibinin de yöneticilerinden. SORA’yı oluşturan ekip gelecekte yapay zeka ile üretilen videoların gerçek videolardan ayırt edilemez hale gelmesinin mümkün olabileceğine inanıyor. Sahte AI videolarını engellemek amacıyla, OpenAI, Sora için OpenAI’nin DALL-E için tanıtılan sınıflandırıcıyı uyarlamayı planlıyor. Ekibin lideri Aditya Ramesh, bu sınıflandırıcının, bir görüntünün DALL-E 3 ile mi yoksa başka bir yöntemle mi oluşturulduğunu güvenilir bir şekilde tespit edebileceğini belirtiyor.

İşini kaybetme olaslığı olanlar için büyük bir kaygı olsa da film sektöründe çalışan çoğu kişi de SORA’nın olumlu tarafını düşünüyor. Özellikle basit komutlardan gerçekçi videolar oluşturma yeteneği, profesyonel kameramanlar, film yapımcıları ve pazarlamacılar arasında büyük bir heyecan yaratmış durumda. Bağımsız çalışan ve limitli bütçesi olan yönetmen adayları için de kendi film senaryolarını yazıp birkaç saat içinde izleyebilmelerine olanak tanıyabilir. 

Aşağıda paylaştığım örnek video ile “montaj bu” demenin en üst seviyesini yaşayacağımız bir çağa giriyoruz diyebiliriz. Montaj olan videolarda görülen vücut orantısızlığı, ten rengi uyumsuzluğu gibi durumlardan anlayabildiğimiz durum artık çok daha uyumlu bir noktaya evrilmiş olacak.

Bu gönderiyi Instagram'da gör

Josephine Miller (@josephinemiller)'in paylaştığı bir gönderi

Bunun yanında SORA, beyaz perdenin ikonik hala gelmiş ancak aramızdan ayrılan aktör/aktrisleri son derece gerçekçi şekilde yeniden görmemizi sağlayabilir. Bu durum bazı filmlerde VFX artistlerin eforlarıyla hallediliyor olsa da herhangi bir insan müdahalesi olmadan yapılacak olması ayrıca heyecan veriyor. Fast Furious’un 2013 yılında vefat eden aktörü Paul Walker’ın Weta Digital’in katkılarıyla kardeşinin yüzü ve vücut dublörüyle yeniden hayat bulmasını unutmadık…

SORA ile ilgili yorumlardan bir tanesi de eski Dreamwork Animation’un eski CEO’su Jeffery Katzenger’den geldi. Singapur’daki Bloomberg Yeni Ekonomi Forumu’nda konuşan eski CEO: “Eski güzel günlerde, bir animasyon filmi yaptığımda, 500 sanatçının 5 yılını alıyordu. Şimdi bunun %10’unu alacağını düşünüyorum. Üç yıl sonra bunun %10’unu alacağını sanmıyorum.” derken SORA’ya da selam çaktı. Katzenberg, bunun doğal bir ilerleme olduğunu düşünüyor: “Biz, kalemden fırçaya, matbaanın icadından sabit kameraya, film kamerasına geçtik. Bu araçlar yaratıcılığı ve tüm hikaye anlatımını olağanüstü şekillerde genişletti.”

Zaman içindeki gelişimiyle beraber Sora ile bir video oluşturmanın süresi, birkaç faktöre bağlı olarak değişse de verimliliği mutlaka artacaktır. Araştırmacılara göre bu süreç genellikle bir fincan kahve yapacak kadar uzun sürebilir. Harika değil mi?

Peki OpenAI’ın, gerçekliği modellemenin ilk adımı olarak gördüğü Sora’nın hiç eksisi yok mu? Elbette var. Bazı noktalar tam eksi sayılmasa da birçok kişi tarafından soru işaretleri barındırdığı da açık. 

Eksileri

SORA’nın hayal ettirdikleri heyecanlandırsa da her teknoloji gibi kendisinin de eksileri mevcut. Geliştirmeyle beraber daha iyi duruma geleceği öngörülen özelliklerin yanında bazı endişelerden de burada bahsedeceğim. 

Öncelikle şunu iyi anlamak gerekiyor ki kendisi sizin ona prompt ettiğiniz (yapay zekaya belirli bir görev için verilen talimat, yazı) görevi tamamlamaya çalışırken her isteğinizi harfiyen gerçekleştiremeyebiliyor. Özellikle kompleks sahnelerin fiziğini simüle etmekte zorlanabilir diyorlar, örnek olarak bir kişi kurabiyeden ısırık alsa bile sonrasında kurabiyede ısırık izi olmayabilir. Şu an emekleme döneminde olduğu için sağ ve sol gibi yönleri karıştırabiliyor.  Bir sahnenin fiziksel yönlerini veya olayların zaman içindeki ilerleyişini doğru bir şekilde simüle etme yeteneği biraz “belirsiz” olabilir diye de not düşülmüş. Stable Diffusion kullandığımda karşıma çıkan statik oluşumlarda bile bu tür sıkıntılar yaşayabiliyorken videolarda da yaşanması bana oldukça normal geldi.

Bir diğer konu ise tahmin edebileceğiniz gibi +18 içerik. Open AI açıklamalarında Sora’nın genel kullanıma sunulmadan önce zararlı veya uygunsuz içerik üretmediğinden emin olunmak için test edildiği de belirtti. Model, en yararlı olacak şekilde nasıl geliştirilebileceği konusunda geri bildirim almak amacıyla ilk önce sadece görsel sanatçılar, tasarımcılar ve film yapımcılarından oluşan küçük bir grubun erişimine sunuldu. Kötü niyetli kullanıcılar için her geçen gün daha da katı kurallar uygulanacağı da garanti edilmiş durumda. Tabi bu ne kadar etkili olacak soru işareti içeriyor. 

Diğer bir konu ise sessizlik.SORA’nın kapasitesinden bahsederken birden fazla temada gerçeğe yakın çalışmalar yapabileceğinden bahsetmiştik.“Gerçek dünya”, “çizgi film” ve “CGI” tarzı videolar oluşturma kapasitesine şimdiden sahip olsa da bu videolar henüz ses içermiyor. Bu konu elbette ayrı bir yapay zeka konusu. AI tabanlı ses oluşturma tamamen farklı bir konu. OpenAI çalışanları videoyla beraber ses üretimi konusunda bir çözüm bulacaklardır ancak bunun da hatırı sayılır bir süre alacağı kesin. 

Yazının önceki bölümlerinde bahsetmiş olsak da karmaşık simülasyon konusunda SORA’nın harikalar yaratmadığını bir kez daha vurgulamamız gerekiyor. OpenAI üreticileri, Sora’nın bazı karmaşık fiziği simüle etme, nedenselliği anlama ve sağ ile sol arasındaki farkı ayırt etme konularında zorluk yaşadığını kabul ediyor. OpenAI ayrıca, şirketin mevcut güvenlik uygulamalarına uygun olarak, Sora’nın cinsel, şiddet içeren, nefret dolu ya da ünlü imajlarına dair metin istemlerini ve mevcut fikri mülkiyet içeren içerikleri kısıtlayacağını belirtti.

Yakın Gelecek

SORA ve benzeri teknolojilerin ilerlemesiyle birlikte, ses mühendisleri, seslendirmenler, konsept sanatçılar, görsel efekt uzmanları ve diğer post-prodüksiyon pozisyonlarının giderek yapay zeka araçlarıyla değiştirilebilir olması muhtemel görünüyor. Geçen senenin başında yapılan bir araştırma, Hollywood’daki 300 lideri inceleyerek önümüzdeki üç yıl içinde 204.000’den fazla pozisyonun yapay zeka tarafından olumsuz şekilde etkilenebileceğini öngördü. Bu tabi ki olası bir sonuç ancak şunu da unutmamak gerekir ki her ne kadar benzer işlerle ilgilenen kişileri işsizlik korkusu sarsa da bu tür teknolojileri kullanmayı bilen uzmanlar için de farklı iş alanı fırsatları yaratacaktır.

Olumlu yönlerden biri de, AI odaklı bu tür araçların yaratıcılığı daha da arttırarak çok daha verimli işlere imza atması. Bütçesi kısıtlı ancak yaratıcı fikirleriyle ön plana çıkmak isteyen kişilerin bu yeteneğini tatmin edici işler oluşturmasında büyük rol oynayabilir. 

Herkesin heyecanını bir kenara koyarsak, video prodüksiyonu ve pazarlamanın büyük bir değişimin eşiğinde olduğunu söyleyebiliriz. Kabul etmek gerekiyor ki beğenilse de beğenilmese de tüm endüstrilerdeki yaratıcılar AI’ye uyum sağlamayı ve onu bir tehdit yerine bir optimizasyon aracı olarak kabul etmeyi öğrenmek zorunda kalacaklar.

Geçen senenin başında Open AI, model üzerinde karşıt testler yapmak amacıyla kullanımı küçük bir deneme grubuna sınırlı erişim vermişti. Sınırlı erişim verilen kişiler SORA’nın farklı alanlarda faydalılığını değerlendirmek için video yapımcıları ve sanatçılar gibi profesyonellerden seçilmişti. 9 Aralık 2024 itibarıyla, OpenAI Sora’yı tüm ChatGPT Pro ve ChatGPT Plus kullanıcılarına sundu. (Linke tıklayarak SORA’yı deneyimleyebilirsiniz) Arayüzündeki gibi keşfet kısmında diğer kullanıcıların hangi komutla nasıl videolar ürettiğini görebileceğiniz bir keşfet kısmı da mevcut.

ChatGPTpro ve ChatGPTplus kullanıcıları için farklı modeller olmasa da plus kullanıcıları aylık 50 priority video üretebiliyorken  (5 saniye sınırı ve 720p sınırı ile), pro kullanıcıları ise aylık 500 priority video üretebiliyor. (20 saniye ve 1080p sınırı ile). aynı zamanda pro kullanıcıları watermark olmadan videoları indirebiliyor ve sınırsız sayıda relaxed video üretebiliyor.

Yazımın sonuna gelirken, Sora’nın AI konusunda devrim yaratabilecek büyük bir potansiyele sahip olduğu konusunda aynı fikirdeyiz diye düşünüyorum. SORA bu gidişle yakın gelecekte video prodüksiyonundan pazarlamaya kadar birçok alanda maliyetleri düşürerek yenilikçi içeriklerin üretimini mümkün kılacak. Ancak OpenAI’ın bu tür güçlü araçların beraberinde getirdiği etik ve güvenlik sorunlarını da çözmesi gerekecek. Sora’nın geleceği, yalnızca teknoloji geliştikçe nasıl evrileceğine değil, aynı zamanda onu doğru ve sorumlu bir şekilde kullanmanın yollarıyla da alakalı olacak.Yapay zekanın insan yaratıcılığıyla birleşerek daha önce hayal bile edilemeyen yeni işlere imza atacağı bir döneme girdik bile. Bu noktada yeniliklere geç kalmayıp çağa ayak uyduranlar şüphesiz çok daha avantajlı olacaktır.

Bir sonraki yazıya dek, hoşçakalın…

SORA: Bir Yapay Zeka Macerası
Mert Altuntaş

Teknoloji geliştikçe hem yapanlar hem de dinleyenler için müzik daha da ilginç ve çekici hale geliyor. Yeni müzik türlerinin ortaya çıkmasının yanında pek çok dinleyici için beğendikleri müzisyenlere ulaşmak artık daha kolay hale gelmiş durumda. Müziğe ulaşmak kolaylaşıyor ancak müzik yaparken (gerçek müzik!) harcanan emeği de gözardı etmemek gerekiyor. Büyük sabır ve zaman isteyen bu aktivite teknolojiyle beraber daha küçük ve daha teknolojik aletlere indirgenmiş durumda. Artık koskoca senfoni orkestrasının çıkardığı sesi tek bir ufak cihazda toplayıp odanıza getirebiliyorsunuz. Bugün size bahsedeceğim mini yüzük de müziği daha lezzetli hale getirmek için geliştirilmiş oldukça pratik bir aksesuar. Çoğunluğu Fransız geliştiriciden oluşan bir ekip tarafından dizayn edilen “Neova” çaldığınız enstrümana birbirinden değişik ton ve efekt veren bir yüzük. Çalışma prensibi ise oldukça basit: Yüzüğü Tak-Hub (Merkez)’ı Bilgisayarına Bağla-Müziğini İcra Et. Gelin bu yüzüğü biraz daha yakından tanıyalım:

Neova – Müzisyenler için Eşsiz Bir Deneyim

Cihazı maalesef deneyimleme fırsatım olmadı ancak ürün testi yapan kullanıcıların çoğundan gelen yorumlar ürünün müzisyenler için eşsiz bir deneyim yarattığı yönünde. Herhangi bir enstrümanı çalarken kolay kolay duyamayacağımız efektleri çıkarmamıza yardımcı olan Neova bir Kickstarter projesi. 2016 yılının sonlarına doğru projenin taslağı çizildi. R&D, şirketin kurulması, teknolojinin patenti, ilk prototip derken geçtiğimiz ay üretimine başlandı. Bu senenin Aralık ayında pilot üretimine başlanacak ürün 2019 yılının Mart ayında dağıtıma çıkacak. Ürünün özellikleri dolayısıyla asıl hedef kitleyi tahmin etmek çok da güç değil elbette: Müzisyenler. Aşağıda paylaştığım ürünün tanıtım videosunda da ağırlıklı olarak bunu hissedebiliyorsunuz.

Teknik özellik ve tasarım kısmına detaylı bir bakış atmak sistemin nasıl işlediği konusunda fikriniz olması açısında faydalı olacaktır. Öncelikle standart paketin içinden parmağınızın ölçüsüne uydurabileceğiniz 7 farklı ölçüde yüzük kalıbı çıkıyor. Buna ek olarak yüzüğün ucuna yerleştireceğiniz ve efektleri sağlayacak olan taş, 2 adet jack, 1 usb kablosu, yazılım paketi ve hub (merkez) cihazı paketin içinde geliyor. Hub (merkez)’a ufak bir parantez açalım: 200 gram ağırlığındaki bu ana üs şık tasarımıyla yüzüğünüz için şarj istasyonu görevi görüyor. Mac OS 10+ ve Windows 7+ işletim sistemi destekleyen cihazı USB kablosu ile diğer cihazlara kolaylıkla bağlayabiliyorsunuz. 8 saatlik ömrü ile uzun süreli performanslar için dayanıklı bir yardımcı olan Neova Yamaha, Behringer, Waldorf gibi ünlü enstrüman üreticilerinin de desteğini sağlamış durumda.

MIDI (Müzik Enstrümanları Dijital Arabirimi) destekli tüm müzik aletleriyle uyumlu çalışan Neova, Plume adı verilen bir yazılım ile senkronize olup çalışıyor. Çello’dan tutun Saksafon’a kadar birçok enstrümana bu yüzük ile efektler verebilirsiniz. Son olarak yapabildiğiniz efektlerin birkaç tanesinden bahsetmek gerekirse parmağınızın değişik hareketleriyle vibrato,roll, wave, tilt,bend gibi dokunuşlarla müziğin gidişatını değiştirerek size eşsiz bir performans deneyimi sunuyor. Şu ana kadar 70,779 pound toplanan projenin yukarıda da belirttiğim gibi Mart ayında dağıtımına başlanacak. 210 Euro’luk basit sürümünü ön sipariş vermek isterseniz linke tıklamanız yeterli.

Müziğinize Efekt Veren Yüzük : Neova
Mert Altuntaş

Günlük hayatta karşınıza çıkan ufak zorluklardan yakındığınız oluyor mu? Ufak zorluk derken fiziksel olarak sizi zorlayacak aktivitelerden bahsediyorum. Mesela asansörü olmayan bir binanın 3. katına çıkarken ya da karşınızda konuşan kişiyi duymaya çalışıp da duyamadığınızda. Eğer fiziksel olarak sağlığınız yerindeyse ayaklarınızı kullanarak merdivenlerden çıkabilir, sizinle konuşmaya çalışan bir kişiye yaklaşarak söylediklerini daha net anlayabilirsiniz. Peki ya engelli olduğu için bunları yapamayacak olanlar? Özellikle ülkemizde engelli vatandaşların hayatlarının ne kadar zor olduğunu hepimiz biliyoruz. Bazen çevrede yapılacak ufak dokunuşlar bile onların hayatını büyük ölçüde değiştirip, kolaylaştırabiliyor. Önemli olan konu engelli insanların nasıl hissettiğini kısa bir an dahi düşünüp, bilinçlenebilmek.

Pek çok marka engelli bireyler için farklı amaçlarla kampanyalar yapıyor. Sosyal sorumluluk kapsamında olan bu kampanyalar markanın popüleritesini arttırmanın yanında engellilerin zorlu yaşam şartları hakkında bilinçlenmemize de yardımcı oluyor. Starbucks da kendisine bu konuda tweet atan müşterisinin isteğini kırmadan Tribal Worldwide ile ortak “İşaret Dili” projesine hayat verdi. Gelin projeye biraz daha detaylı bakalım

#Eldenele İşaret Dili

Doğuştan veya sonradan engelli olup da dilsel, işitsel yetisini kullanamayanların işaret dili adını verdikleri bir dille anlaştığını biliyoruz. Jestler ve mimiklerle ifade edilen bu dil pek çok eğitim programına da ilham kaynağı oldu. Gelelim Starbucks’ın kampanyasına. Kahve devi Starbucks ise yeni kampanyasında çalışanlarına işaret dili öğretiyor. Hatta çalışanlarla yetinmeyip mağazalarını ziyaret eden müşterilerinin de öğrenmesi için işaret dili kartları bastırmış. İşaret diliyle sipariş verme aslında yeni bir uygulama değil. Amerika’da Washington ve Malezya’daki Kuala Lumpur şubelerinde de bu uygulamayı kullanan markanın Türkiye ayağı ilk kez bu kampanya ile duyruldu. Hal böyle olunca büyük ilgi çekti ve pek çok kişi tarafından bu örnek davranış tam not aldı.  Outdoor’a ek olarak Sosyal Medya tarafını da etkili kullanan marka, başta Youtube olmak üzere diğer kanallardan da bu kampanyaya ait videolarını paylaştı.

Soğuk-Sıcak içecekler, selamlaşma-karşılama, günlük kelimeler ve özel içecekler olmak üzere 6 adet video paylaşan markaya birçok influencer da destek verdi. 590 bin civarı takipçisiyle Instagram üzerinde etkili bir infleuncer Didem Soydan  da bir arkadaşıyla Starbucks’a giderek işaret diliyle sipariş verdi. Linke tıklayarak bu videoyu izleyebilirsiniz. Ek olarak aşağıda kampanyanın 6 videosunu da paylaşıyorum.

Diğer markalara örnek olması dileğiyle,

İyi seyirler

Starbucks İşaret Dili ile Sınırları Aşıyor
Mert Altuntaş

LEGO denince benim aklıma hep halının üzerinde yanlışlıkla basılan o küçük parçanın verdiği acı gelir. O küçük parçaları birleştirdiğinde ortaya çıkan şey ise size o geçici acıyı unutturur. Hemen hemen herkes hayatının bir döneminde Lego ile haşır neşir olmuştur. Türk Hava Yolları’da bu aşinalıktan faydalanarak LEGO karakterlerinin ön plana çıktığı uçuş öncesi bir tanıtım filmi hazırlamış. Warner Bros ve Lego karakterlerinin beraber yer aldığı uçuş emniyeti filmi gerçekten de çok eğlenceli görünüyor.

Widen Your World with Lego

Uçağa bindikten sonra başlayan emniyet talimatları pek çok kişi için gereksiz zaman kaybı gibi görünüyor. Kabin memuru tarafından anlatılan hayati talimatlar aslında sandığımızdan çok daha önemlidir. Türk Hava Yolları da bunun bilincine varıp uçuş talimatlarını daha eğlenceli bir hale getirerek ilgi çekmeyi amaçlamış. Bunu da son günlerde epey popüler olan LEGO Movie karakterleri ile yapmış.

Uçuş güvenliği videosuna baktığımızda son derece eğlenceli bir anlatımla, onlarca farklı karakterin kendileriyle özdeşleşen özelliklerini ön plana çıkararak yapılması gerekenleri anlattığını görüyoruz. Çocukların ilgisini ilk bakışta çekeceğini düşündüğüm film daha küçük yaşlardan itibaren bu ufak eğitimi bilmenin hayat kurtarabileceğini düşündürüyor. İşin ilginç yanı filme baktığınızda sadece çocuklara değil büyüklere de hitap edecek bir şekilde hazırlanmış olması. Şahsen ben kendi favori kahramanım Batman’i gördüğüme çok sevindim.

Kamera arkası?

Gelelim film ile ilgili detaylara. Çekim esnasında 3 milyon Lego parçası kullanıldı ki bu rakam gerçekten inanılmaz. “Legolar ile yapılan” ilk uçuş emniyet filmi bir sonraki yıl vizyona girecek “Lego Movie 2 ” için de bir ön lansman özelliği taşıyor. 16 kişilik bir prodüksiyon ekibinin rol aldığı yapımın hem İngilizce hem de Türkçe olmak üzere 30 farklı versiyonu üretilmiş. Filmin çekimi için 950 günden fazla emek harcandığı belirtiliyor ki bu da 2,5 seneden fazla bir zamana denk geliyor. Gerçekten epey emek harcanmış bir proje ve gerek yurtiçinde gerekse yurtdışında büyük beğeni topladı. Gelen yorumların çoğu hem genç-çocuk yaştakiler hem de ebeveynler için öğretici ve bir o kadar da eğlenceli olduğu yönünde. Umarız THY dijital anlamda doğru işler yapmaya devam eder biz de ülkemizin başarılı bir markası globalleşirken bunu büyük bir keyifle izleriz.

LEGO Karakterleri THY’nin Filminde Buluştu
Mert Altuntaş

Şarkı söyler misiniz? Aslında garip bir soru oldu çünkü bu soruya hayır cevabı verecek kimse yoktur diye düşünüyorum. Çünkü yalnız başımıza ya da topluluk içinde, duşta ya da mutfakta herkes bir şekilde şarkı mırıldanmıştır. Bu işi profesyonel olarak yapmıyorsak şarkı söylemenin bize maddi bir kazancı yoktur. Peki şarkı söylemenin size bedava taksi yolculuğu yaptıracağını söylesem? Bu fikri gerçek hayatta ilk uygulayan firma enerji sektörünün yükselen devi Fortum oldu. Polonya ve diğer Baltık ülkeleri pazarında söz sahibi olan Fortum, Finlandiyalı bir enerji şirketi.

Fortum’un Singalong Shuttle adını verdiği proje ile taksi sürücüleri yolculardan nakit ya da kredi kartı yerine şarkı ile ödeme kabul etti. Tabi ki bu proje kısıtlı bir zaman için geçerliydi. Sınırlı bir zaman için geçerli olmasına rağmen ses getiren projeye detaylı bir bakış atalım.

Singalong Shuttle

Finlandiya’da 8-10 Temmuz tarihleri arasında düzenlenen Ruisrock müzik festivalinde bir ilk yaşandı. Festival alanına Fortum Singalong Shuttle (Uber gibi bir araç paylaşım konsepti) ile gidenlerden taksi sürücüleri para almadı. Onun yerine yolculuk boyunca taksiyi kullananların şarkı söylemesi istendi. Bu araçlar özel bir ses sistemiyle donatıldığı için söylenen şarkılar profesyonel bir müzikle birleşti ve ortaya oldukça eğlenceli bir deneyim çıktı. Arabalara sadece ses sistemi değil aynı zamanda karaokeden de hatırlayacağımız, şarkı sözlerini yazan bir de ekran yerleştirildi. Böylece yolcular sözlerini bilmedikleri bir şarkı bile seçseler yardımcı ekran sayesinde daha eğlenceli bir yolculuk yaşadı.

Şimdi gelelim en önemli soruya. Fortum böyle bir projeyi neden hayata geçirdi? Aslında şirketin amacı insanları elektrikli araç kullanımına özendirerek hem çevreci hem de temiz bir alternatif sunmaktı.Bununla beraber bilinirliği amaçladılar. Singalog Shuttle araçları sadece BMW İ3 modeline sahipler ve bu elektrikli araçlar oldukça sessiz çalışıyor. Hal böyleyken yolcular sessiz araba içinde söyledikleri şarkılar ile daha da bütünleşebiliyorlar. Elektrikli araçları şarj etmek için kurulan ve çoğu kuzey ülkelerinde (İsveç, Danimarka, Norveç, Finlandiye) bulunan yüzlerce şarj istasyonu olan Fortum, hedeflediği bilinirliği elde etmiş gibi görünüyor. Aşağıda bu yolculuk deneyimine ait bir de video paylaşıyorum:

Taksi ücretini şarkı söyleyerek ödemeye ne dersiniz?
Mert Altuntaş

Cannes şehrini nasıl bilirsiniz? Şüphesiz ki pek çoğunuz için ya Fransa’nın güneyinde yer alan oldukça pahalı turistik bir balıkçı kasabası ya da film festivali (Nuri Bilge Ceylan’a buradan sevgiler) akla gelecektir. Ancak reklamcılık sektörüyle uzaktan da olsa bir ilişkiniz varsa bu sorunun cevabının Cannes Lions festivali olma ihtimali epey yüksek. Dünya genelindeki reklam çalışmalarının yarıştığı ve başarılı projelerin ödüllendirildiği festivalde bu sene yine birbirinden güzel çalışmalar vardı. Ben de kişisel olarak en çok beğendiklerimi sizlerle paylaşmak istedim. Yazı da hepsini paylaşamasam da diğer çalışmalara göz atmak isterseniz Cannes Lions 2018’in resmi sayfasının linkini buraya bırakıyorum.

Favori Top 7

Başarılı bulduğum çalışmaları paylaşmadan önce Cannes Lions jürisi konusunda değinmem gereken bir konu var. Ödüller dağılırken jüri tarafından içgörü ve fikir, uygulama, strateji ve hedefleme, etki ve sonuçlar gibi değerlendirme kriterlerine tabi tutuluyor. Yani fikir ve strateji bakımından oldukça yaratıcı bir çalışma yeterli etkiyi gösteremiyorsa veya uygulama yönünden sınıfta kalmışsa ödül alamayabiliyor. Biraz sonra paylaşacağım çalışmaları da bu yönden değerlendirmenizi rica ediyorum.

Sıralama rastgele yapılmıştır ancak en çok beğendimi en sona sakladım. İyi seyirler…

1- Nike – Nothing Beats a Londoner – Social Influencer

İsminden de anlaşılabileceği gibi İngiltere’nin başkenti Londra temalı reklam videosundan birçok influencer yer almış durumda. Nike, popüler sporların yanı sıra izleyicisi ve ilgilenenlerin az olduğu nadir sporlara da hitap ettiğinin altını çizmiş. Oldukça hareketli olan reklam filminde Skepta,Giggs, Big Shaw ve AJ Tracey gibi ünlü isimler de yer alıyor. Futbol seyircisi olarak benim dikkatimi çeken ise Chelsea’li Eden Hazard ve Tottenham’lı Harry Kane oldu.

2-Kingo – Solar Energy – Ürün Dizaynı

Güneş Panelleri üzerine yoğunlaşan Kingo, Kolombiya-Bogota’da elektrik olmadan yaşamaya çalışan bir köyün işini kolaylaştırıyor. Köy, lokasyon olarak elektrik kurulumuna uygun olmadığı için hiçbir şirket bu yükün altına girmek istemiyor. Elektriksiz yaşamak neymiş belki tahmin edemeyiz ancak köydekilerin söylediklerine bakılırsa yaşam bir şekilde akıyor. Ama neden daha iyisi olmasın? Kingo, sahip olduğu son teknoloji yazılım ve donanımı kullanarak makul bir ücrete onlara elektrik sağlamış. Not: Aileler mum gideri olarak ayda 15$ dolar verirken Kingo ile elektrik faturası 8$ civarına düşmüş.

3- Budweiser – Tagwords – Basın ve Yayın

Budweiser diyince benim aklıma başarılı SuperBowl reklamları geliyor. Marka, kendisini bu sefer spor yerine müzik ile özdeşleştirmiş. Hem de sadece bununla kalmayıp entegre bir pazarlama stratejisi geliştirmiş. Şöyle ki; müzikle ilgili jenerik kelimeler bulan marka, kullancıların bunları Google’da aramasını istiyor. Bu “Harekete Geçirme” isteğini de açıkhavadaki reklam panoları üzerinden yapıyor. Müzik ile ilgili kelimeler verilen kişiler Google’da arama yaptıklarına karşılarına çıkan görsellerde ünlü konserler veya performanslar sergilenirken Budweiser içildiğini görüyorlar. Örn: “1987 California Hip-Hop Budweiser” yazın ve görün gibi. Tam olarak anlatabildim mi bilmiyorum ancak aşağıdaki videoyu izlerseniz ne demek istediğimi daha iyi anlayacaksınız.

4- Vigie AQUİ – Colour of Corruption – Mobil

Google Chrome üzerinden indirilen bu eklenti her ne kadar akıllıca görünse de pek çok siyasi kesim tarafından tepkiyle karşılanacağı kesin. Türkçe’ye çevrildiğinde “Yolsuzluk Rengi” olarak telaffuz edilen uygulamayı indirdiğinizde herhangi bir politikacının isminin üstünde mora benzer bir işaret görüyorsanız bu o kişinin sicilinin parlak olmadığını belirtiyor. İsmin üzerine geldiğinizde o kişiye karşı suçlamaları görebileceğiniz uygulama diğer uygulamalardan oldukça farklı bir amaca hizmet etmiş. Latin Amerika ülkelerini kapsayan uygulamanın Türkiye için de gelmesini umuyoruz.

5- Asha EK Hope Foundation – Blink To Speak –  İyilik Niyet Ödülü

Talihsiz bir kaza geçiren ya da hastalıkla boğuşan bazı hastalar ne yazık ki konuşamayabiliyor. Onlara bakan kişiler ise hastanın ihtiyaçlarını giderme konusunda çoğu zaman yetersiz kalabiliyor. Hindistan’daki bir vakıfta bu durumda yola çıkarak fonksiyonunu yitirmeyen göz organını kullanarak hastalar için bir işaret dili geliştirmiş. İnternet sitesi üzerinden taleple bedava yollanan bu kitap hem hastalara hem de onların bakıcılarına okutularak bir nevi yeni alfabe ve iletişim sistemi kurulmasını amaçlamış. Cidden oldukça başarılı bir çalışma.

6- Uluslararası Kızıl Haç – Hope – Kısa Film

Bunu anlatmama gerek olduğunu düşünmüyorum. Duygusal, fazla duygusal. Sadece izleyin…

7- LadBible Plastic Oceans Foundations – Çöp Adaları – Dizayn + PR

Geldik benim favorime. Dünya Okyanus Günü dolayısıyla Plastic Oceans Vakfı, Birleşmiş Milletlerin kapısını çalarak Çöp Adaları’nın bir ülke olarak tanınması talebinde bulundu. Uluslararası Hukuk tanımına göre ülke, sınırları olan, bir hükümet etrafında toplanmış vatandaşlara sahip topluluğun kurduğu alan olarak geçiyor. İnternet üzerinden yardım toplanan projede Çöp Adası Ülkesi için vatandaşlık seçeneği aktif oldu. Kısa zaman içerisinde dünya üzerindeki pek çok ülkeden daha fazla vatandaşa sahip olan ülke kendine ait para hatta pasaport bile bastırdı. Pek çok ünlünün vatandaşı olmayı seçtiği ülke 200.000’in üstünde vatandaşa sahip oldu. Tabi bütün bunlar denizlerin kirliliğine dikkat çekmek için yapılan bir çalışmaydı. Pasifik Okyanusu’ndaki çöp dağına ait fotoğraflar paylaşılarak toplumdaki bilincin arttırılması hedeflendi. Bunda da başarıya ulaşıldı.

Cannes Lions 2018 – Başarılı İşler
Mert Altuntaş

BoomarSonar ve Marketing Türkiye işbirliği ile Sosyal Medya alanındaki başarılı işlerin ödüllendirildiği “Social Media Awards” ödülleri sahiplerini buldu. Marka ve Ajanslara ait Sosyal Medya çalışmalarının objektif bir şekilde ölçüldüğü yarışmada birçok kategori yer aldı. İlk olarak geçtiğimiz sene başlayan bu yarışmanın ikincisi 26 Nisan’da Raffles İstanbul’da gerçekleşti. Ödüllendirme sistemi: Jüri Ödülleri ve BoomSonar’ın “Sosyal Medya Marka Endeksi” olan SocialBrands Veri Analitiği Ödülleri olmak üzere iki bölümden oluştu. Ben de gözüme çarpan güzel işlerden birkaçını sizinle paylaşmak istiyorum. Bakalım bu sene Social Media Awards’da ses getiren işler nelermiş:

Özel Gün Ödülü – Ford – Evlatlarınız Bize Emanet

Kamyonda anlayan bir teyze ile kamyon şoförünün diyaloğunu ekrana getiren reklam evlat sevgisinin altını çiziyor. Social Media Award’da Özel Gün Ödülü’nü alan ve başarılı bir Anneler Günü projesi olan filmi izlemek için sizi aşağıya alalım:

Dijital PR Ödülü –  Prima – Premature Bebek Bezi

Prima, normalden önce doğan bebekler için özel olarak tasarladığı bebek bezi ile oldukça başarılı bir Sosyal Sorumluk Kampanyasına imza attı. Hastanelere bağışlanan bez ile prematüre doğan bebeklerin normal bir bebekten küçük bedenleri artık daha rahat.

Mikrosite Ödülü – Pizza Pizza – Bu İşte Bir Eksik Var

Pizza pizza, kadınların yaşadığı zorlukların altını çizmek için yarattığı mikrositede pizza dilimlerini kullanarak bazı istatistiki bilgilere yer verdi. Kadınlar Günü özelinde yaratılan buistebireksikvar.com büyük ses getirdi. O güne özel pizzaların %60’ını da bedava yollamışlar.

Bugün konuşmamız gereken bir şeyler var. O yüzden elimizin hamuruyla şu işe bir karışalım istedik. 8 Mart Kadınlar Günü özel pizzanı almak için https://t.co/gbHIU5iCKF'a gir. Ve ardından da lütfen bizi şikayet etmeyi unutma. #buiştebireksikvar. pic.twitter.com/YTIL0jntCc

— Pizza Pizza (@PizzaPizzaTr) March 8, 2018

Sosyal Medya Verinin Etkin Kullanımı – Akbank – Instagram’da Mutluluklar

Katıldığımız düğünlerden aşina olduğumuz klasik görüntülerle video açılışı yapan Akbank Yatırım, yeni evli çiftlere ulaşmanın yolunu Instagram’da bulmuş. Düğünlerin vazgeçilmezi Instagram Postları ve #gelindamat hastaglerini kullanmaya karar veren Akbank, TÜİK verilerinden de yararlanmış. Evlenme çağındaki kişilerin yaş aralığı belirlenip doğdukları yıl en popüler olan isimler bulunmuş. İsimleri bir algoritmayla eşleştiren marka, çiftlere özel 1000’e yakın video hazırlamış. Videolar çiftlerimiz hastaglerinin olduğu döngüye eklenmiş ve böylece hedef kitleye erişim sağlanmış.

Dijital Özel – Online Reklam – Filli Boya – #mucizemsin #8MartDünyaKadınlarGünü

Hemen hemen her sene özel ve duygusal çalışmalarıyla ön plana çıkan Filli Boya geçtiğimiz Kadınlar Günü için de böyle bir çalışmaya imza attı. Sokaktaki vatandaşın yorumlarıyla “Kadınlar ne ister? Erkekler ne ister?” sorularına  cevap arayan marka Türkiye gerçeklerine ışık tuttu. Cevaplar hem mantıklı hem de duygusaldı ve pek çoğumuzu kadının yeri konusunda bir kez daha düşünmeye sevk etti.

Dijital Özel – Medya Satın Alma – Teknosa – Teknosa Sunar

Teknosa başarılı bir hackleme işlemi ile Youtube’da etkin olan influencerların videolarında Bumper Ads kullandı. Influencerların elektronik aletleri kullandıkları videoları belirleyen marka sanki kendisi sponsor olmuş gibi videolara özel içerik hazırladı. Videolardaki elektronik aletleri tespit ederek her birine özel içerik hazırlayan marka, tıklamalarda diğer videolara nazaran %77 daha başarılı bir oran elde etti.

Dijital Özel-Mobil Odaklı-Allianz-Risk Seninle Allianz Her Yerde

Allianz genç hedef kitleye ulaşmak için Snapchat’i kullanmayı seçti ancak bu iş oldukça maliyetliydi. Geçtiğimiz yaz ayında tanıtılan yeni özellik Sanp Map kullanıcıların sıklıkla story attıkları yeri gerçek haritada kırmızı ile işaretliyor. Allianz’da bu alanları tespit ederek o bölgelerde kendi mesajını yayınlayan storyler paylaştı hem de 5 kuruş ödemeden. 14.000 civarı kişiye ulaşan kampanya oldukça başarılı bir örnek oluşturdu.

Benim ilgimi bunlar çekti ancak yer veremediğim birçok başarılı çalışma da elbette yer aldı. Geri kalan projelere göz atmak isterseniz http://www.socialmediaawardsturkey.com/ sitesine tıklayabilirsiniz.

Social Media Awards 2018
Mert Altuntaş

Almanya’da faaliyet sürdüren ve adından da anlaşılacağı gibi çevre dostu projelere imza atan Green City Solution, City Tree – Havayı Temizleyen Bank yaptı. Havayı 275 ağacın gücüyle temizleyen City Bank oldukça iddialı, kapladığı yer de oldukça dar. Hacimi oldukça küçük olan ve taşınabilir bir bank üzerine yerleştirilmiş sistem bu aralar oldukça popüler.

Green City Solutions nedir?

Green City Solution, merkezi Almanya’da olan bir startup. Pek çok projeye imza atmalarının yanı sıra düzenledikleri yarışmalarla dünyayı daha yeşil bir hale getirmeyi amaçlıyorlar. Websitesine tıkladığınız anda oldukça çarpıcı ve neden biraraya geldiklerini gösteren gri bir manzara bizi karşılıyor. Yakından göz attıkça hava kirliliği hakkında birçok detaylı verinin yer aldığı sitede projeler ve aldıkları ödüllere de göz atabilirsiniz.2014’de Dresden’de kurulan ve Amerikan Başkanı Clinton’ın da desteğini aldıklarını belirten Green City Solutions “Green Challenge” adını verdiği yarışmayla yaratıcı fikirlere destek oluyor. Bu yarışma için bir de mikrosite açmışlar.

275 ağacın performansını gösteren bank City Tree

Gelelim GSC’nin projesi City Tree’ye. City Tree, bitki kökenli ve etkisini gösterdiği 275 ağaca göre %99 daha az yer kaplayan bir hava filtresi. Dünyanın nüfus bakımından oldukça kalabalık metropollerinde geniş, yeşil alanlar yaratmak oldukça zor. New York – Central Park gibi güzel örneklerin yanında dört bir yanı betonla çevrilmiş şehirler de azımsanmayacak sayıda. Bundan hareketle kapladığı alan itibariyle oldukça efektif bir proje hazırlayan GSC, City Tree ile hava kirliliğine karşı etkili bir silah geliştirmiş. 3,5 metrekarelik bir alan kaplayan bu bank yılda 265 tonkarbon dioksiti filtreliyor. Aynı zamanda dijital bir düzenek halinde entegre olarak toprak nemliliği, havanın kirlilik düzeyi hakkında da bilgi veriyor.

Yosun ve çeşitli bitkilerin birleşimiyle oluşturulmuş City Tree yaptıklarıyla birçok belediyenin ilgisini çekti. Londra’daki bazı şehirlere ve Avrupa’da birçok noktaya yerleştirildi. Koparılmaya karşı korumalı olması ve güneş panelleriyle kendi enerjisini de kendi üretmesi de büyük bir artı. Ne diyelim, umarız en yakın zamanda belediyelerimiz de bu ürünü kullanma kararı alır.

City Tree – Havayı Temizleyen Bank
Mert Altuntaş